Kou en vermoeidheid: zo belandde een Fries schip met o.a. leerlingen van Gymnasium Beyers Naudé op de rotsen in Noorwegen

De kapitein lag te slapen en de uitkijk was niet aan dek. Het sneeuwde die nacht. En toen maakte de stuurman een fout. Met 17 schoolkinderen aan boord raakte het schip Noorderlicht aan de grond bij een eiland in Noorwegen. Het tuchtcollege voor de scheepvaart heeft de stuurman en de kapitein daar nu voor bestraft.

DOOR JITZE DE VRIES

Het schip Noorderlicht (46 meter lang) is van een bedrijf uit Akkrum en werd gebruikt voor een onderwijsprogramma voor leerlingen van Nederlandse middelbare scholen.
Toen het schip op 23 maart 2023 in Noorwegen aan de grond liep, waren er 17 kinderen aan boord van 14 tot 17 jaar oud, onder wie twee leerlingen van Christelijk Gymnasium Beyers Naudé uit Leeuwarden.

Automatische piloot
Om middernacht was de wisseling van de wacht geweest. Toen kreeg de stuurman de leiding over het schip. De kapitein had hem gewezen op twee nauwe passages tussen de fjorden waar het schip die nacht doorheen zou varen.
De passage waar het schip uiteindelijk aan de grond liep, werd niet besproken, maar was wel smaller dan de andere twee, zou de stuurman later verklaren. Hij voer op de automatische piloot. Door de sneeuw was het zicht niet goed. Om half drie ’s nachts ging het mis.

Naast de stuurman was er een tweede bemanningslid buiten: de uitkijk. Vlak voordat het schip aan de grond raakte, stuurde de stuurman de uitkijk naar binnen, naar de navigatiekamer, zodat hij de schaal van de elektronische zeekaart kon aanpassen. De Noorderlicht heeft geen stuurhut.
De stuurman had te laat in de gaten dat hij uit koers was geraakt.
“Ik denk dat ik de fouten heb gemaakt door kou en vermoeidheid. Ik had drie weken ervaring op de Noorderlicht”, zei hij tegen het tuchtcollege.
“Met het varen onder deze omstandigheden had ik geen ervaring. Dit was voor mij voor het eerst. Het was ook voor het eerst dat ik in dit gedeelte van Noorwegen voer.”

Kapitein blijft aan boord
Er waren in totaal 26 mensen aan boord toen het schip aan de grond raakte. Die raakten niet gewond.
De kapitein en de machinist bleven aan boord en de anderen voeren met een klein bootje naar het eiland. Daar zijn ze opgehaald door een vrachtschip. De Noorse reddingsbrigade heeft ze naar een ander schip gebracht, waarmee ze naar de vaste wal zijn gebracht.
Een sleepboot heeft de Noorderlicht rond het middaguur weer losgetrokken van de rotsbodem. De schade viel mee. Het schip had geen water gemaakt.

Niet geschikt
“In mijn schriftelijke verklaring staat dat ik niet geschikt ben om op deze wijze te varen. Daarmee bedoel ik: zonder binnenbrug, in de kou en sneeuw en zonder zicht op de zeekaart”, zei de stuurman tegen het tuchtcollege.

“Achteraf gezien had ik de kapitein erbij moeten roepen toen deze nauwe passage eraan zat te komen. Dat zou ik dan zo’n kwartier van tevoren hebben gedaan, toen er nog een mogelijkheid was om een andere route te kiezen.”

Nu nog heeft de stuurman last van wat er toen gebeurd is, zegt hij.
“Het voorval heeft mij zowel professioneel als persoonlijk diep geraakt, vooral ook omdat ik besef dat het veel slechter had kunnen aflopen. Ik heb het er moeilijk mee.”

Het schip Noorderlicht in Lauvsnes (Noorwegen)
© NRK

Voorbereiding was ‘erg marginaal’
De kapitein gaat ook niet vrijuit, stelt het tuchtcollege. Die had de reis beter moeten voorbereiden.
De kapitein zelf zegt achteraf dat de voorbereiding “erg marginaal” was, en dat de communicatie met de stuurman veel beter had gemoeten.
“Of daarmee de uiteindelijke stranding voorkomen had kunnen worden, is iets anders. Maar ik acht de kans wel groter dat, bij een goede reisvoorbereiding, waarbij dan ook deze passage goed in beeld zou zijn geweest en goed zou zijn doorgesproken, de Noorderlicht er zonder kleerscheuren doorheen was gekomen.”

Uitspraak tuchtcollege
Het tuchtcollege ziet het ongeluk als een direct gevolg van de stuurfout, maar die kan niet los worden gezien van het tekortschieten van de voorbereiding van de reis. Dat er 17 kinderen aan boord waren, maakt de situatie nog erger, zegt het college.

“Een schorsing van de vaarbevoegdheid is daarom op zijn plaats.” Omdat er geen persoonlijke ongelukken waren, en omdat de stuurman en de kapitein hebben laten zien dat ze hebben geleerd van het incident, is een deel van de straf voorwaardelijk.
De bevoegdheid om te varen van de stuurman en de kapitein wordt voor drie weken ingetrokken. Twee weken daarvan zijn voorwaardelijk.
De rederij van het schip heeft intussen ook maatregelen genomen. De Noorderlicht mag alleen nog met daglicht langs de Noorse kust varen, en bovendien moeten er dan altijd twee officieren op wacht staan.

Dit artikel is gemaakt op basis van de uitspraken van het tuchtcollege voor de scheepvaart in de zaken tegen de stuurman en de kapitein van de Noorderlicht.