Hogere woonlasten zorgen voor stevig debat in Leeuwarder gemeenteraad

De stijgende gemeentelijke woonlasten waren woensdag een van de belangrijkste discussiepunten tijdens het debat over de begroting voor 2027 in de gemeenteraad van Leeuwarden. Als de voorgestelde tarieven worden vastgesteld, betalen inwoners volgend jaar meer aan onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing. De raad is verdeeld over de vraag hoeveel extra lasten inwoners kunnen dragen en welke alternatieven er zijn.

De gemeentelijke begroting heeft een omvang van ongeveer 847 miljoen euro. Daarin staat hoeveel geld de gemeente verwacht te ontvangen en waaraan het wordt uitgegeven. De begroting voor 2027 en de bijbehorende belastingverordeningen worden op 4 november ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad.

Gemiddeld 141 euro meer per jaar

Volgens de ontwerpbegroting stijgen de totale woonlasten voor een gemiddeld huishouden van 855 euro in 2026 naar 996 euro in 2027. Dat is een verschil van 141 euro per jaar.

De grootste stijging zit in de afvalstoffenheffing. Die gaat voor een gemiddeld huishouden van 397 naar 496 euro. De berekening gaat uit van een huishouden dat jaarlijks 432 kilo afval aanbiedt en de container 26 keer laat legen.

Ook de onroerendezaakbelasting (OZB) stijgt. Voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde loopt deze belasting op van 282 naar 319 euro. De rioolheffing stijgt volgens de begroting van 176 naar 181 euro.

De gemeente wil de tarieven aanpassen om de kosten van gemeentelijke voorzieningen en dienstverlening beter te kunnen dekken. Vooral de afvalstoffenheffing staat onder druk door stijgende kosten en veranderingen in het landelijke afvalbeleid.

Politieke partijen verdeeld over de verhogingen

Tijdens het debat liepen de standpunten van de verschillende fracties uiteen. Sigo Klaver van Gemeentebelangen 058 wees erop dat de lasten volgens hem in Leeuwarden met 16 procent stijgen, tegenover gemiddeld 4 procent landelijk en 6 procent in Friesland.

Wethouder Financiën Hein Kuiken bevestigde tijdens het debat het genoemde percentage, maar wees erop dat de stijging mogelijk iets lager uitvalt als de gemeenteraad 2,6 miljoen euro inzet om de afvalstoffenheffing te beperken.

D66 erkende dat de verhogingen voor inwoners vervelend zijn, maar stelde dat de gemeente maatregelen nodig heeft om financieel gezond te blijven. De FNP wil juist voorkomen dat de OZB meer stijgt dan de inflatie en verzet zich tegen een extra verhoging bovenop de reguliere prijsstijging.

Ook de VVD wees op de financiële uitdagingen waar het nieuwe gemeentebestuur voor staat. Volgens de fractie begint de coalitie met een structureel tekort van ruim 7 miljoen euro in 2030.

Eerst besparen op de gemeentelijke organisatie?

Niet alleen de belastingen, maar ook de eigen organisatie van de gemeente kwam ter sprake. JA21 vindt dat de gemeente eerst zelf moet besparen voordat inwoners met hogere lasten worden geconfronteerd.

Het college wil de komende jaren stapsgewijs besparen op de organisatie. De beoogde besparing bedraagt een half miljoen euro in 2027, anderhalf miljoen euro in 2028 en 3,5 miljoen euro per jaar vanaf 2029. Om deze besparingen te realiseren, is volgens het debat eerst een investering van 3 miljoen euro nodig.

Volgens het college is een geleidelijke invoering noodzakelijk om daadwerkelijk structureel minder uit te geven. De discussie laat zien dat de raad niet alleen kijkt naar de hoogte van de belastingen, maar ook naar de vraag hoe de gemeente haar eigen uitgaven kan beperken.

Financiële reserves lopen terug

De gemeente heeft momenteel ongeveer 70 miljoen euro in de algemene reserve. Dat bedrag is bedoeld om financiële tegenvallers op te vangen. In de meerjarenraming loopt deze reserve terug tot ongeveer 33 miljoen euro in 2030.

Die ontwikkeling maakt duidelijk waarom het gemeentebestuur keuzes moet maken. De gemeente wil blijven investeren in voorzieningen en woningbouw, maar moet tegelijkertijd voldoende geld achter de hand houden voor onverwachte kosten.

De gemeenteraad staat daarmee voor een lastige afweging: hoeveel kan de gemeente blijven uitgeven zonder dat de financiële positie op langere termijn onder druk komt te staan?

Woningbouw blijft een belangrijk aandachtspunt

Naast de financiële discussie kwamen ook de woningbouwplannen aan bod. Het college streeft naar een netto toevoeging van duizend woningen per jaar. In 2025 kwamen er volgens het debat 340 woningen netto bij. Tot en met augustus 2026 stond de teller op 562.

Ook de beschikbaarheid van standplaatsen voor woonwagenbewoners kwam ter sprake. Volgens het college loopt het onderzoek naar locaties in 2026 en staat uitbreiding gepland voor 2027.

Daarnaast wil de gemeente naar verwachting in 2027 een zogenoemde pandenbrigade aan het werk zetten. Dit team moet misstanden bij particuliere verhuurders aanpakken.

De cijfers laten zien dat de woningbouwambities groot zijn, terwijl de gemeente nog voor de uitdaging staat om de gewenste aantallen daadwerkelijk te realiseren.

Discussie over toeristenbelasting en Fries

Ook de voorgestelde verhoging van de toeristenbelasting leidde tot verdeeldheid. De FNP is tegen de verhoging, terwijl de VVD deze steunt.

Een accommodatiehouder heeft de gemeenteraad gevraagd de verhoging opnieuw te bekijken. Daarbij wordt gewezen op de landelijke verhoging van de btw op overnachtingen van 9 naar 21 procent. Volgens de ondernemer komen hogere gemeentelijke lasten boven op deze extra kosten voor bezoekers en de toeristische sector.

Verder was er kritiek van de FNP en de Partij voor de Dieren op het beëindigen van de Friese vertaling van de gemeentelijke website. Volgens het college wordt de website momenteel in drie talen aangeboden en moet er in 2028 een andere oplossing komen.

Besluit valt op 4 november

Het debat van 28 oktober was bedoeld om de begroting en de belastingvoorstellen inhoudelijk te bespreken. De definitieve besluitvorming volgt op 4 november.

Verschillende fracties kondigden daarnaast moties en andere voorstellen aan. Zo wil het CDA aandacht vragen voor struikelstenen ter herinnering aan Joodse slachtoffers. De SP kondigde voorstellen aan over schimmel in huurwoningen, Wmo-taxivervoer en het eigen risico in de zorg. De Partij voor de Dieren wil onder meer voorstellen doen over de hondenbelasting en de veiligheid van vrouwen op straat.

De komende raadsvergadering moet duidelijk maken welke voorstellen voldoende steun krijgen en hoe de begroting uiteindelijk wordt vastgesteld.

Voor inwoners is vooral van belang welke belastingtarieven definitief worden en welke keuzes de gemeente maakt om de financiën op orde te houden. Tot de besluitvorming is de voorgestelde begroting nog niet definitief.