Van deal naar dump: de echte prijs van goedkope spullen
We kopen steeds meer – mede door goedkope winkels en verleidelijke webshops als Temu en Aliexpress. Aan deze webwinkels zitten veel (verborgen) nadelen verbonden. Maar nieuw is lang niet altijd beter of nodig. In plaats van weggooien en opnieuw bestellen, kun je lokaal je spullen laten repareren, je kleding laten herstellen of een bezoek brengen aan de kringloop. Wist je dat er zelfs een landelijk reparateursregister bestaat? Zo weet je precies waar je duurzaam terechtkunt.
(Over)consumptie
Nederlanders kopen jaarlijks gemiddeld zo’n 50 kledingstukken per persoon. In 2018 werd er in totaal 305 miljoen kilo textiel afgedankt, wat neerkomt op 17,7 kilo per inwoner per jaar. Omgezet in kledingstukken is dit tussen de 45 en 90 stukken per jaar. Hiervan werd 44,6% gescheiden ingezameld, terwijl 55,4% bij het restafval belandde en werd verbrand. In 2022 daalde de hoeveelheid afgedankt textiel tot 215 miljoen kilo, ongeveer 12,1 kilo per persoon per jaar. Ondanks de daling, is de textiel afdank nog steeds erg groot. Maar er wordt niet alleen veel kleding gekocht. Door de opkomst van goedkope online platforms zoals Temu en Aliexpress is er toename van het online bestellingen. Onlangs werd bekend dat er jaarlijks ongeveer 1,7 miljoen pakketjes van buiten de EU Nederland binnenkomen. Ook al is het niet te controleren of alles van deze Chinese webwinkels afkomstig is, is het zeer aannemelijk dat een groot deel daaruit bestaat. Het koopgedrag verandert: consumenten willen steeds meer, maar geven liever minder uit. Vooral jongeren bestellen massaal via goedkope platforms. Maar ook via social media kan je steeds vaker producten kopen. De mogelijkheid van achteraf betalen (via Klarna bijvoorbeeld) maakt het makkelijker voor deze groep om veel te bestellen. Dat leidt niet alleen tot meer pakketjes en meer afval, maar ook tot meer betalingsproblemen bij jonge kopers.
De werkwijze van Temu
Temu, een van de populairste Chinese webwinkels, speelt slim in op het verlangen naar snelle, goedkope oplossingen. De lage prijzen maken het aanlokkelijk om veel te bestellen, zonder er lang bij stil te staan. Wie de spullen toch niet gebruikt, gooit ze vaak zonder schuldgevoel weg. Ook al leidt dat tot enorm veel afval, de webwinkel stimuleert juist om nog meer aankopen te doen. Wie eenmaal een keer heeft ingelogd (zonder perse iets te kopen), ontvangt regelmatig promotionele e-mails met onderwerpen als “Teruggave tegoeden”, “Exclusieve aanbieding voor jou” of “Pakket verstuurt op 24 mei” (terwijl je niks hebt besteld). De e-mails verwijzen naar spelvormige acties, zoals een rad van fortuin waarmee korting of tegoed gewonnen kan worden. Deze technieken – ook wel gamification genoemd – zijn effectief in het verlengen van gebruikersactiviteit en het verhogen van aankopen. Temu biedt producten goedkoop aan doordat het rechtstreeks bij Chinese fabrikanten inkoopt en via bulkverzending direct naar consumenten stuurt. Maar er zijn ook zorgen over de omstandigheden waarin sommige producten worden gemaakt. Zo zijn er aanwijzingen voor dwangarbeid in delen van de keten. Ook is de productkwaliteit vaak erg laag. Spullen gaan snel kapot, kleding is van lage kwaliteit, en er zijn gevallen gemeld waarin goedkope opladers oververhit raakten of kortsluiting veroorzaakten, met risico op brand. Arjen Lubach maakte meer dan vijf jaar geleden al een uitzending over de gevaren van de goedkope webshops. Daarnaast heeft de Europese Commissie Temu inmiddels ook opgeroepen om zijn werkwijze aan te passen aan de regels van het consumentenrecht.
Lokale inzet voor een duurzamere toekomst
In Leeuwarden en de rest van Friesland neemt de aandacht voor hergebruik en reparatie van goederen toe. Dit biedt een duurzaam alternatief voor het kopen van goedkope producten via buitenlandse webshops. Zo wordt er lokaal steeds meer ingezet op initiatieven die verspilling tegengaan en de levensduur van producten verlengen. De gemeente Leeuwarden speelt hierin een actieve rol met het afvalbeleid ‘Goed Terecht in Leeuwarden’. Hiermee is de stad een van de best presterende grote gemeenten van Nederland op het gebied van afvalscheiding. Toch belandt er nog veel textiel onnodig bij het restafval. Om dit tegen te gaan, is een campagne gestart die inwoners stimuleert om oud textiel naar speciale containers of kringloopwinkels te brengen. Friesland telt in totaal 125 kringloopwinkels, waarvan er meer dan 25 in Leeuwarden te vinden zijn. Deze winkels dragen bij aan het verminderen van afval en bieden tegelijkertijd betaalbare alternatieven voor nieuwe aankopen. Daarnaast zijn er Repair Cafés actief in de stad, waar inwoners gratis spullen kunnen laten repareren, van elektrische apparaten tot kleding. Deze plekken worden ondersteund door het programma ‘Heel Fryslân Repareert’ van de Friese Milieu Federatie, dat werkt aan een netwerk van reparatiepunten. De groei van dit soort initiatieven onderstreept het belang van bewust consumeren en laat zien dat er binnen Friesland volop alternatieven zijn voor de wegwerpcultuur. Ook bestaat het Nationaal Reparateursregister, waar consumenten erkende en gecertificeerde reparatiebedrijven kunnen vinden. Dit register helpt bij het kiezen van betrouwbare adressen voor het laten repareren van bijvoorbeeld telefoons, laptops of huishoudelijke apparaten.
