Vapes met smaakjes verdwijnen, het probleem niet: “Nieuwe generatie rokers klaargestoomd”

Vapes met smaakjes als anijs, gember, aardbij, gin en pannenkoek. Nu nog te krijgen, maar vanaf 1 januari zijn ze niet meer te koop. Vooral de jeugd is er verzot op, daarom grijpt de overheid nu in.

DOOR HAYO BOOTSMA

In tabakswinkel Vivante in Leeuwarden staan ze achter de toonbank. Met felle kleuren en exotische namen. In één verpakking zitten 600 pufjes. Dat staat gelijk aan drie pakjes sigaretten.
Douwe Luurs is de eigenaar van de zaak. “De vapes waren voor ons tabakszaken een welkome verrassing. Juist omdat de marges bij sigaretten onder druk staan en er minder verkocht worden. Ze zijn zo duur dat mensen ze uit het buitenland halen.”

Gevaar vape is groot
Maar de overheid is juist niet blij met de populariteit van de vapes onder jongeren. Uit onderzoeken van specialisten is gebleken dat de gevaren van vapes mogelijk nog groter zijn dan die van sigaretten. Zij waarschuwen daar al langer voor. Met ingang van 1 januari wordt de verkoop van vapes met smaakjes daarom definitief verbannen.

Niettegenstaande de maatregelen verwacht Luurs dat de vapes ook in de toekomst populair blijven. “Officieel kun je ze niet meer kopen. Al die vapeshops zijn nu naar België vertrokken. Dan kun je ze hier niet meer kopen, maar daar makkelijk bestellen.”

Kop in het zand
Volgens Luurs verlies je als overheid zo het zicht op de handel. “Ze steken hun kop in het zand, de overheid. Kijk, die handel blijft wel bestaan. Veel vindt plaats op de schoolpleinen of op straat.”
Dat weet ook kinderarts Alwin Brouwer van ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten. Hij denkt dat het verbieden van vapes met smaakjes niet helpt. “Dit zet geen zoden aan de dijk. Via internet kun je de smaakjes makkelijk krijgen.”

Kinderarts Alwin Brouwer van ziekenhuis Nij Smellinghe
© Omrop Fryslân

Brouwer heeft zich aangesloten bij het initiatief ‘Vapen. Jouw keuze.’ Scholen kunnen daar een lespakket bestellen over wat vapen is en wat het doet met kinderen. Artsen die aangesloten zijn bij het initiatief kunnen ook gevraagd worden om daarover op scholen te komen vertellen.
“We zijn goed bezig om roken buiten het bereik van kinderen te houden”, zegt Brouwer. “Maar met vapen ontstaat een nieuwe epidemie die jonge kinderen bewust verslaafd maakt aan nicotine en zo klaarstoomt om de nieuwe generatie rokers te zijn voor de tabaksindustrie.”

Voorlichting is volgens hem de sleutel. Daarom staat hij soms ook voor de klas op basisscholen om voorlichting te geven. “Het gevaar van vapen wordt door kinderen onderschat.” Vooral omdat het er aantrekkelijk uitziet. De verpakking heeft mooie kleuren en de smaken hebben exotische namen als Pinkman en Bloody Frutti.

Er zijn veel verschillende smaken te koop
© Omrop Fryslân

Schadelijke stoffen met kans op kanker
“Vapen is niet alleen nicotine met water”, zegt Brouwer. “Er zitten schadelijke stoffen in met kans op kanker. Er is al aangetoond dat er DNA-veranderingen plaatsvinden in het slijmvlies. Dat is een voorstadium van kanker.”
Duidelijke studies daarover zijn er nog niet. Vapen wordt nog niet lang genoeg gedaan om goede conclusies te kunnen trekken.

‘Beter dan roken’
Volgens Luurs valt het allemaal wel mee. “We doen nu alsof het levensgevaarlijk spul is. Snoep en alcohol zijn ook verslavend. Je kunt beter vapen dan roken. Als je het gaat verbieden, dan wordt het nog interessanter voor de jeugd.”
Daar is Brouwer het niet mee eens. Volgens hem is de kans juist groter dat jongeren overstappen op roken. “De tabaksindustrie creëert nieuwe klanten die ze zijn kwijtgeraakt door het roken.”

Douwe Luurs zal de nieuwe regels niet meer meemaken. Zijn zaak gaat op 31 december dicht. Hij is er klaar mee. Hij werkt al jarenlang zes dagen in de week om rond te komen. De extra regels die erbij komen helpen ook niet.
“De marges worden kleiner en de kosten hoger. Het kan niet uit. Ik ben vrijwilligerswerk aan het doen. Dat is prima, maar niet zes dagen in de week.”

Het is een sport om de stickers van de vape-verpakking op afvalbakken te plakken
© Omrop Fryslân

Illegale handel neemt toe
Hij merkt dat de overheid tabakszaken steeds meer onder de loep neemt. Dat gevoel wordt gedeeld door andere tabaksverkopers. “Wat we doen is niet illegaal, we handelen in iets dat mag. Toch heb je het idee dat je een paria bent”, zegt een van de andere verkopers in Leeuwarden.
Anderen zien dan de illegale handel in sigaretten en shag ook al aan het toenemen is. Mensen rijden de grens over en komen met sloffen terug om hier te verkopen. Dat gebeurt ook al met de vapes.

Wat vroeger normaal was, dat aan de gevel reclame hing, mag nu al lang niet meer. Dat gaat ook ten koste van het gevoel van veiligheid. “Niemand ziet van buiten wat er in de winkel aan de hand is. Dus als er een overval is zie je dat niet door de ramen.”
Luurs heeft al ander werk. Hij gaat aan de slag als schipper, op een praam. “Daar heb ik nu al zin in.”