Pollenpraat en Pillenpaniek: hooikoorts tussen feit en Facebook

Als de lente overgaat in de zomer, is iedereen daar blij mee. Behalve misschien de mensen met hooikoorts. Terwijl deze groep wordt overspoelt met pollen, wordt deze groep op alle sociale media ook overspoelt met adviezen van “gezondheidsexperts”. Maar wie zijn deze experts, wat is hun motivatie om jou te helpen, en het meest belangrijke, klopt het advies?

De “gezondheidsexpert”

Op sociale media zie je vaak mensen die zeggen dat ze de oplossing hebben voor klachten zoals hooikoorts, overgewicht of haaruitval. Ze richten zich vooral op mensen die niet genoeg baat hebben bij gewone medicijnen. Dan krijg je adviezen als: “Werkt je neusspray niet? Probeer appelazijn.” Maar waar komen deze adviezen eigenlijk vandaan? Vaak hebben deze “experts” geen medische opleiding gevolgd, maar in het meest positieve geval een korte cursus. Toch noemen ze zichzelf gezondheidsexpert. Stel je voor: je laat je auto ook niet maken door je kapper die één dag een autocursus heeft gevolgd. Toch geloven veel mensen deze adviezen wel als het om gezondheid gaat, soms zelfs meer dan wat een arts zegt. Er wordt vaak gezegd dat artsen ons expres ziek willen houden om geld te verdienen. Maar artsen krijgen een vast salaris, of ze nou medicijnen voorschrijven of niet. De mensen die juist wel geld verdienen aan hun adviezen, zijn vaak deze zelfbenoemde experts. Ze verkopen pillen, boeken of cursussen,  ook als die helemaal niet werken of zelfs schadelijk zijn. Maar daar praten ze liever niet over.

Wat is hooikoorts?

Ongeveer 1 op de 5 mensen in Nederland heeft hooikoorts. Dit is een allergie voor pollen (stuifmeel) van sommige bomen, grassen en bloemen. Bij hooikoorts ziet je afweersysteem pollen als een gevaar, terwijl ze eigenlijk onschadelijk zijn. Je lichaam maakt dan antistoffen aan (IgE), die zorgen dat er histamine vrijkomt. Door die histamine krijg je klachten zoals een jeukende neus, tranende ogen of een kriebelende keel. Er zijn verschillende medicijnen die de klachten kunnen verminderen. Neussprays met corticosteroïden remmen de allergische reactie. Pillen en oogdruppels met antihistamine blokkeren de werking van histamine. Zo nemen je klachten af. Huisartsen en medische specialisten weten precies welke soort medicatie het beste past bij welke klachten.

Wat wordt er geclaimd, en wat is waar?

Sommige mensen willen geen medicijnen gebruiken of merken dat standaardbehandelingen niet genoeg helpen. Dan zoeken ze naar alternatieve oplossingen. Alternatieve middelen zijn niet per definitie slecht. Zo laat onderzoek zien dat gember kan helpen tegen misselijkheid bij zwangerschap of chemotherapie. En ook al laten niet alle studies dit effect zien, omdat gember veilig is, is het geen probleem om het als aanvulling te gebruiken. Maar in het geval van hooikoorts raden zogenaamde gezondheidsexperts af om medicijnen met anti-histamine te gebruiken. Zo ging er op LinkedIn onlangs een bericht rond dat begon met: “Hooikoorts is geen toeval. Het is een wake-up call van je lichaam. (En nee, antihistamine is niet de oplossing.)”.  Deze “experts” geven geen uitleg waarom bewezen medicijnen – zoals anti-histamine dat al meer dan 80 jaar worden gebruikt en jaarlijks miljoenen mensen helpt – geen goede oplossing zouden zijn. Het probleem is dat zulke adviezen mensen kunnen afhouden van werkende behandelingen. Bij hooikoorts is dat vooral vervelend, maar bij ernstige ziektes, zoals kanker, kan het zelfs gevaarlijk zijn. Het is niet altijd makkelijk om zelf te bepalen wat betrouwbare gezondheidsinformatie is. Veel mensen hebben namelijk evenveel medische kennis als de gemiddelde “gezondheidsexpert” die je online tegenkomt. Hieronder vind je een overzicht van veelvoorkomende alternatieve behandelingen, met daarbij een uitleg waarom ze wél of juist níet effectief zijn.

• Claim 1: Een tekort aan maagzuur zou extra histamine aanmaken; waarbij specifieke voeding voor extra maagzuur je hooikoortsklachten zou moeten oplossen.

Niet waar. Er wordt soms gezegd dat te weinig maagzuur zorgt voor extra histamine in je lichaam, en dat dit hooikoortsklachten zou verergeren. Maar dit klopt niet. Het is wel zo dat histamine helpt bij het aanmaken van maagzuur, maar omgekeerd zorgt een tekort aan maagzuur niet voor meer histamine. Hooikoorts is een allergische reactie op pollen, waarbij je lichaam zelf histamine aanmaakt. Dat staat helemaal los van hoeveel maagzuur je hebt. Het idee dat een laag maagzuurgehalte indirect leidt tot meer histamine en daardoor tot ergere hooikoorts is nooit bewezen.

• Claim 2: Mensen hebben te weinig voedingsstoffen in hun lichaam die nodig zijn om histamine af te breken. Bij het toevoegen van supplementen aan je dieet, ben je af van je hooikoortsklachten.

Niet waar. Je lichaam breekt histamine af met het enzym DAO. Voor dat enzym heb je bepaalde voedingsstoffen nodig, zoals vitamine B6 en zink. Heb je daar ernstig te weinig van, dan werkt DAO minder goed en kan histamine zich opstapelen. Maar hooikoorts ontstaat doordat je allergisch bent voor pollen. Dan komt er histamine vrij, los van wat je eet. Met een normaal, gevarieerd dieet heb je geen tekort aan deze voedingsstoffen waardoor DAO goed zijn werk kan doen. Maar ook als je voeding helemaal op orde is, kun je nog steeds veel last hebben van hooikoorts. Gezond eten kan helpen om je klachten niet erger te maken, maar het lost hooikoorts niet op.

• Claim 3: Het toevoegen van honing (lokaal geproduceerd) aan je dieet, kan je helpen van je hooikoorts af te komen.

Beperkt bewijs. Soms wordt gezegd dat lokale honing helpt tegen hooikoorts, maar dat klopt alleen in heel specifieke gevallen. Bijen maken honing van bloemenpollen, terwijl veel mensen juist allergisch zijn voor pollen van grassen of bomen. Dus als je allergisch bent voor gras, helpt bloemenhoning niet. Er zijn kleine studies die laten zien dat mensen met een berkenallergie minder klachten hadden door dagelijks berkenhoning te eten. Maar dat geldt dus alleen voor die specifieke allergie en die specifieke soort honing. Voor de meeste mensen zal honing geen merkbaar effect hebben op hooikoorts. Een lepeltje honing per dag kan waarschijnlijk geen kwaad, maar zie het niet als een oplossing.

Veel adviezen over hooikoorts klinken logisch, maar kloppen lang niet altijd. Daarom raden de NVWA en het Voedingscentrum aan om bij klachten eerst met een arts te overleggen, in plaats van de zakken van “gezondheidsexperts” te vullen door te investeren in supplementen of cursussen . Er zijn gelukkig ook simpele dingen die wél kunnen helpen, zoals vaker je beddengoed wassen, jezelf goed schoonhouden en wat vaseline in je neus smeren zodat pollen minder makkelijk binnenkomen.