Op de radar van de Russen: Leeuwarders actief boven Polen

170 militairen van de Leeuwarder vliegbasis zijn sinds begin februari gestationeerd in Malborg, Polen. Daar verzorgen ze met de F-35’s voor de NAVO de ‘air policing’, het beschermen van het NAVO-luchtruim aan de oostgrens. Maar voor de Leeuwarders is het ook ideaal om te oefenen.

Twee F-35’s staan op één van de platforms van de Poolse basis warm te draaien voor hun vlucht. Ze moeten zo de lucht in voor een oefenprogramma met twee Poolse Mig-29’s. Een kleine missie, zo zegt vlieger en hoofd operaties Mirko van Meerland.

Een militair aan het werk © Defensie

“Sinds wij hier zijn hebben we al meerdere grote oefeningen gedraaid. Zeg maar dat we hier constant een soort Frisian Flag (een grote internationale oefening op de vliegbasis Leeuwarden, red.) oefening draaien.”

Er wordt dan gevlogen met toestellen uit Polen en andere NAVO-landen. “Het is ook de bedoeling dat we binnenkort gaan vliegen met de Zweden en de Finnen”, zegt Van Meerland. Beide landen willen zich graag aansluiten bij de NAVO.

Voor een zeldzaam bezoek
In Polen zijn ze blij met de komst van de Nederlanders. Poolse journalisten reizen dan ook massaal naar de basis af als de poort voor een zeldzame keer opent. Ze voelen de dreiging van Rusland, zegt een journalist van televisiezender TV24.

“We zitten hier naast Rusland, dicht aan de oostgrens. We zien wat er gaande is in Oekraïne. De dreiging is er gewoon.” Nu de Poolse regering besloten heeft zelf ook F-35’s aan te schaffen is het bovendien een kans om eens een F-35 van dichtbij te bekijken.

Gevechtsvliegtuigen in de lucht © Defensie

Rusland is niet ver weg. “Kaliningrad ligt hier 65 kilometer vandaan”, zegt detachementscommandant Guido Schols. “Als we nu opstijgen zitten we al direct in de buurt van de grens. We zitten hier in de achtertuin van de vijand gratis mee te genieten. We hoeven niet een hele afstand te vliegen zoals we dat begin 2022 deden toen het conflict in Oekraïne net begonnen was. We stijgen nu op en zijn er al.”

Destijds werden de F-35’s van Leeuwarden ook ingezet aan de grens van Polen. Toen om duidelijk aan te geven dat Rusland het niet in z’n hoofd moest halen om één van de NAVO-landen aan te vallen. Die afschrikking is nu ook een van de doelen, zegt Van Meerland. “We vliegen hier met acht toestellen om ook te laten zien dat we snel ergens anders in actie kunnen komen.”

Op de radar van de Russen
Ze worden ook in de gaten gehouden. Vanuit Kaliningrad wordt regelmatig een radar op de Nederlandse toestellen gericht. De F-35’s vliegen met radarreflectoren. Daarmee wordt het toestel zichtbaar op radars. “Dat doen we bewust want we willen niets weggeven van hoe onzichtbaar het toestel echt is.”

Als de Russen hun radar aanzetten wordt dat direct gezien door de Nederlanders, zegt Schols: “Er gaat niets ongezien aan op de grond of in de lucht zonder dat wij daar ‘situational awareness’ van hebben. Dit is zeker het beste toestel dat Nederland had kunnen kopen.”

Op de baan © Defensie

Gevaar is er echter niet, stelt Schols. “Nee, we weten waar de grens ligt. Niemand is uit op een confrontatie. We laten zien waar de grens ligt en niet verder. Hier in de lucht en in Polen.”

De grens werd maandag en dinsdag opgezocht door de Russen. Zij vlogen in de richting van het NAVO-gebied en werden daar direct onderschept. Eén van de vliegeniers die maandag in actie kwam is ‘Tweak’.

Binnen in paar minuten weg
“We krijgen een telefoontje van de verkeerstoren. Dan gaat een intern alarmsysteem af waarbij iedereen weet dat ze buiten het QRA-gebied moeten blijven.” De QRA staat voor Quick Reaction Alert. Het betekent dat de vliegers gealarmeerd worden als er toestellen van de vijand dichterbij komen. Zij moeten er dan zo snel mogelijk vliegen om die te onderscheppen.

Dat moet binnen een paar minuten. Daar zit voor ‘Tweak’ het spannendste moment. “Op de grond wel. We moeten bij een alarmering snel in de lucht zijn. Alles moet dan kloppen. Dus dat wij op tijd aangekleed zijn, de auto moet rijden, het toestel opstarten. Als ik dan in de lucht zit komt de rust. Dan kun je het toestel opzetten zoals je gewend bent.”

Vliegtuigen in het luchtruim © Defensie

‘Tweak’ bleef op afstand, een dag later vlogen zijn collega’s dichterbij. Na de onderschepping hebben de vliegers elkaar gegroet en gingen zij terug naar de basis. “Ik zie het als een zakelijke afhandeling. Waarom vlieg je hier? Waarom houd je je niet aan de internationale regels? Zij weten dat wij hier staan. Waarom doe je dat dan, dat vraag ik mij ook wel eens af.”

‘Streep in het zand’
Luchtmachtbaas Dennis Luijt, op bezoek bij de manschappen, is daar duidelijk in: “We trekken hier een streep in het zand. We laten zien dat we dat als NAVO-landen samen doen. Dat we verenigd zijn en met één stem spreken.”

Volgens hem laat deze missie heel duidelijk zien hoe fragiel veiligheid kan zijn. “Nu zie je duidelijk dat wat wij doen als luchtmacht er toe doet.”

Het is voorlopig nog lang niet klaar met dit soort uitzendingen, denkt detachementscommandant Guido Schols. “We zijn hier de komende vijf, tien jaar nog wel bezig. Dit is voorlopig nog niet klaar en het zal betekenen dat wij hier vaker zullen zitten.” Nu zit de groep provisorisch in containers en tenten, Schols denkt dat de kans groot is dat er een permanentere basis komt in het gebied.

Zo gaat de F-35 de lucht in © Defensie

De uitzending van nu met het daaraan gekoppelde oefenprogramma is voor de vliegbasis Leeuwarden ook ideaal om ‘geluid te exporteren’. Het betekent dat ze vlieguren kunnen maken zonder dat er hinder is voor de omgeving van Leeuwarden.

Omdat de startbanen van Leeuwarden gerenoveerd worden, blijft het tot eind augustus in ieder geval rustig. Daarna komen de toestellen terug en volgt de internationale oefening Frisian Flag.

Eén van de taken die dan ook naar Leeuwarden komt is de eigen QRA voor Nederland en België. De bescherming van het eigen luchtruim wordt gedeeld door de beide landen. Als Nederland volgend jaar volledig over is op de F-35 gaat die taak als eerste naar de vliegbasis Leeuwarden.