‘Ode aan een klootzak’: over een inspirerende docent aan het Stedelijk Gymnasium en een vader met twee gezichten

Rine Palsma komt er pas na de zelfgekozen dood van haar vader in 2018 achter wie hij echt was. Ze vindt allemaal notities, dagboeken, rekeningen, brieven en foto’s: 26 dozen vol. Wat volgt is een echte ontdekkingsreis.

DOOR GEARTSJE DE VRIES

Beetje bij beetje wordt duidelijk hoe ze haar bijzondere familiegeschiedenis moet duiden. Ze voelt de behoefte om haar verhaal openbaar te maken en schrijft een boek met de intrigerende titel ‘Ode aan een klootzak’.
Het is een eerbetoon en een aanklacht tegelijk. De titel komt van een gedichtje dat haar stiefmoeder heeft geschreven en dat Palsma vindt in een van die 26 dozen. Het geeft aan dat de relatie van Palsma en haar zus met haar vader erg complex was.

Van Leeuwarden naar Limburg
In 1981 verhuizen Rine Palsma, haar zus en haar stiefmoeder van Leeuwarden naar Limburg. Haar biologische vader blijft achter in Leeuwarden. Hij denkt dat het om een tijdelijke scheiding gaat, maar hij zal zijn dochters nooit meer zien.
Palsma probeert wel contact met hem te krijgen. Ze schrijft brieven en hij beantwoordt die brieven ook, maar tot een ontmoeting komt het niet. Ze besluit afstand te nemen en leeft haar leven in Limburg met haar Friese man en hun vier kinderen.

Rine Palsma en haar zus op de trouwerij van haar vader met haar stiefmoeder © Rine Palsma

In de winter van 2018 staat de politie voor de deur met de mededeling dat haar vader is overleden. Met z’n vieren – Rine Palsma, haar zus en de beide echtgenoten – gaan ze naar Leeuwarden, naar het huis waar ze zijn opgegroeid en waar hun vader al die tijd heeft gewoond.
“Toen mijn zus en ik het huis in gingen, was er meteen een doordringende stank. Het was onbeschrijflijk vies en in de keukenkastjes vonden we zelfs nog de voorraad die onze stiefmoeder achter had gelaten voor hem toen we in 1981 vertrokken naar Limburg”, vertelt Palsma over de confronterende ontmoeting met de nalatenschap van haar vader.

Rine Palsma bij het huis in Bilgaard waar ze tot haar twaalfde woonde en waar haar vader altijd is blijven wonen © Omrop Fryslân, Geartsje de Vries

Gerespecteerd natuurkundedocent aan het Stedelijk Gymnasium
In het boek noemt ze haar vader Rinus. Dat is niet zijn echte naam, maar om hem en andere familieleden toch wat privacy te geven, gebruikt Palsma pseudoniemen.
Rinus is een zeer gerespecteerd natuurkundedocent aan het Stedelijk Gymnasium in Leeuwarden. Leerlingen die uitblinken in natuurkunde lopen met hem weg, want hij is een echte inspirator die altijd bereid is te helpen.

Leerling Diederik Samsom raakt geïnspireerd
Diederik Samsom, bekend geworden door zijn politieke carrière, heeft door de inspirerende lessen van Palsma’s vader gekozen voor een studie natuurkunde. Hij is niet de enige.
Leerlingen die goed zijn in natuurkunde, krijgen alle aandacht van hem en zijn erg ingenomen met hem. Met anderen, die minder aanleg hebben voor de exacte vakken, heeft hij niets. Zij krijgen bijna geen aandacht van hem. Deze leerlingen zijn dan ook minder over hem te spreken.

Twee gezichten
Rinus heeft twee gezichten. Op school is hij de gerespecteerde docent, maar thuis is het een egocentrische, niet-sociale man.
Met zijn eerste vrouw krijgt hij twee dochters. Palsma denkt dat haar vader echt van haar biologische moeder heeft gehouden, maar dat hij niet bij machte was dat te uiten.

Het huis in de wijk Bilgaard waar Rine Palsma’s vader tot zijn dood heeft gewoond © Omrop Fryslân, Geartsje de Vries

Moeder overlijdt aan kanker
Als Rine Palsma anderhalf jaar is, overlijdt haar moeder aan de gevolgen van kanker. Terwijl haar moeder doodziek in het ziekenhuis ligt, zoekt Rinus al een vervanger.
Minder dan een jaar na de dood van haar moeder trouwt hij met een vrouw uit Limburg. Het is een slecht huwelijk zonder liefde, Palsma en haar zus groeien op in een thuissituatie vol spanning, scheldpartijen en ruzie.

Stiefmoeder kan geen liefde geven
Haar stiefmoeder worstelt met haar eigen verdriet en ongelukkige leven en is niet in staat om haar stiefdochters liefde te geven. Haar vader bemoeit zich niet met de opvoeding van zijn dochters en leeft in zijn eigen wereldje.
“Mijn vader was geen akelige, vervelende man. Het was onvermogen van hem. Dat geloof ik echt”, benadrukt Palsma.

Rine Palsma als klein meisje bij de mijnkar die later in de tuin van het huis in Leeuwarden staat © Rine Palsma

In 1981 – Palsma is dan 12 jaar – kan haar stiefmoeder het niet meer aan en ze gaat met de beide meisjes terug naar Limburg.

Lastige puber
De moeilijke jaren hebben invloed op Palsma: ze is een lastige puber en als ze veertien jaar is, dreigt haar moeder haar terug te sturen naar Fryslân, naar haar vader.
Dat wil Palsma allesbehalve en ze loopt weg. Ze gaat naar een internaat en vindt daar een goede plek.
Tot ze zover is dat ze op zichzelf kan wonen, woont ze in het internaat en krijgt ze begeleiding van professionele hulpverleners. Ze gebruikt haar eigen ervaringen, buigt die om en vindt werk in de psychiatrie.

Rine Palsma in de tuin van het huis in Bilgaard, waar nog altijd een Limburgse mijnkar staat
© Omrop Fryslân, Geartsje de Vries

Na de vondst van dat ‘archief’ in haar ouderlijk huis besluit Palsma om het verhaal op te schrijven. Ze neemt verlof op en begint te schrijven. Daar is ze lang mee bezig, want, zegt ze: “Ik was geen schrijver. Ik moest echt leren hoe ik iets goed op papier krijg.”

Geen wraakoefening
‘Ode aan een klootzak’ is geen wraakoefening. Palsma heeft juist geprobeerd begrip te krijgen voor een complexe man.
Door de puzzel te leggen van al die stukjes informatie die ze uit die 26 dozen haalde, is dat ook gelukt. “Hij moest dood gaan om hem tot leven te brengen”, zegt ze daarover.

Bron: Omrop Fryslân