Nieuwe filmbeelden schaatssters, o.a. Antje Schaap uit Wirdum, Elfstedentocht 1942: “Vrieskou deerde hen niet”

Er zijn nieuwe filmbeelden opgedoken van vrouwen tijdens hun deelname aan de Elfstedentocht van 1942. Op de beelden is te zien hoe ze in mantels en rokken over het ijs glijden.

“Wat deze beelden uniek maakt, is dat we meerdere vrouwelijke deelnemers aan de Elfstedentocht zien”, zegt coördinator Jurjen Enzing van het Fries Film & Audio Archief in Leeuwarden.
Mooi gekleed gaan de vrouwen als modellen over het ijs. Sommigen doorstonden de kou zelfs zonder muts. Het vroor die dag 17 graden.

Op de beelden is de doorkomst van de schaatsers in Franeker op 22 januari 1942 te zien. Antje Schaap is een van de vrouwen die in beeld komt. Ze komt uit Wirdum.
Schaap wordt geïnterviewd door een radioverslaggever, Herman Felderhof. Daarna gaat ze snel door. Op weg naar Leeuwarden haalt ze zelfs een aantal wedstrijdschaatsers in, en in de Prinsentuin is ze de eerste vrouw die over de finish komt.

Oorlog
Op een andere film die ook net ontdekt is, is te zien hoe de schaatsers aankomen in Leeuwarden. De eerste drie vrouwen krijgen bloemen. Dat zijn Antje Schaap, Wopkje Kooistra en Sjoerdtje Faber. Voorzitter Mindert Hepkema van de Elfstedenvereniging zet ze in het zonnetje.
De Tweede Wereldoorlog komt in een flits voorbij in de persoon van Werner Friedrich Ross, de hoogste baas van de nazi’s in Fryslân.

Werner Friedrich Ross
© Fries Film & Audio Archief

De beelden zijn gemaakt door de bekende amateurfilmer Rodenburg, die tijdens de oorlog de deportatie van zijn Joodse overburen stiekem heeft gefilmd. In verschillende musea over de hele wereld worden die beelden nog vertoond.
De familie Sinnema heeft de beelden uit Franeker gemaakt. Ze lagen al jaren in het depot van het Friese filmarchief en kwamen boven water doordat er sinds een aantal weken met een nieuwe scanner wordt gewerkt.
“Daarmee kunnen we de films beeld voor beeld bekijken en opslaan. En zo kwamen we ook dit unieke materiaal tegen”, vertelt Enzing.

Jurjen Enzing bij de nieuwe scanner
© Omrop Fryslân

“Vrieskou van 17 graden onder nul deert vrouwen niet”
Jessica Merkens heeft vorig jaar een boek geschreven over vrouwen in de Elfstedentocht. Ze is enorm verheugd over de beelden. “Geweldig. Je ziet ook hoe goed en mooi ze kunnen schaatsen. Het lijkt wel alsof de vrieskou van 17 graden onder nul hen niet deert.”
De vrouwen mochten niet meedoen aan de wedstrijd, ook al hadden ze geprobeerd om dit wel voor elkaar te krijgen. Maar bij de finish werden de eerste drie wel als heldinnen ontvangen.

Jessica Merkens
© Omrop Fryslân

“Hun prestatie werd op waarde geschat, ook al deden ze mee met de toertocht”, vertelt Merkens. “Ze kregen veel belangstelling van de pers en vanuit de hele wereld kregen ze brieven van fans.”

Mantels, jasjes en rokken
De mannen schaatsen in broeken en sportieve kleding, maar de vrouwen niet, zegt Merkens. “Ze hebben nette mantels, jasjes en rokken aan. En dat is niet omdat ze er speciaal op deze dag mooi uit wilden zien, dat werd in die tijd van ze gevraagd. Vrouwen hoorden in rokken te lopen en dus ook te schaatsen.”

Blij
Bij het Fries filmarchief zijn ze blij met de vondst. Het eerste succes met de nieuwe filmscanner smaakt naar meer.
“Ik vermoed dat op zolders nog veel filmbeelden liggen van amateurfilmers”, seit Enzing. “Daar zitten vast prachtige pareltjes tussen, die we met onze nieuwe scanner kunnen ontdekken en verspreiden.”

Deel dit bericht