Leeuwarden houdt vast aan Friese en Nederlandse ondertiteling

De gemeente Leeuwarden blijft ook de komende jaren gebruikmaken van automatische ondertiteling van raadsvergaderingen in zowel het Nederlands als het Fries. Met een nieuwe meerjarige overeenkomst tussen Mensora en negen Friese gemeenten is de ondertiteling tot augustus 2028 verzekerd. Daarmee wordt een tijdelijke proef omgezet in een structurele voorziening voor een toegankelijkere lokale democratie.

Volgens Mensora markeert de overeenkomst een belangrijke stap. Waar de ondertiteling aanvankelijk als project begon, wordt deze nu een vast onderdeel van de gemeentelijke informatievoorziening. Naast Leeuwarden nemen ook Achtkarspelen, Dantumadiel, De Fryske Marren, Heerenveen, Noardeast-Fryslân, Opsterland, Tytsjerksteradiel en Waadhoeke deel.

Praktijktest met auditief beperkte inwoners

Uit antwoorden van de gemeente Leeuwarden blijkt dat de ondertiteling niet alleen technisch is getest, maar ook in de praktijk. Na oplevering van de eerste versie zocht de griffie contact met de Werkgroep Toegankelijkheid Leeuwarden. Samen met een auditief beperkte Friessprekende inwoner werd beoordeeld of de ondertiteling daadwerkelijk bruikbaar was.

Hoewel de transcripties niet foutloos waren, concludeerde de tester dat de ondertiteling voldoende was om de vergaderingen goed te kunnen volgen, zowel in het Fries als in het Nederlands. Op basis daarvan besloot de gemeente de software in gebruik te nemen.

Wettelijke verplichting

De ondertiteling is niet alleen een keuze van de gemeente, maar vloeit ook voort uit Europese en Nederlandse wetgeving over digitale toegankelijkheid. Sinds september 2020 moeten overheden hun online vergaderingen toegankelijk maken voor mensen met een gehoorbeperking of een gelijkwaardig alternatief aanbieden.

Volgens de gemeente geldt de ondertiteling daarom als onderdeel van de wettelijke verslaglegging van het Politiek Podium.

Kwaliteit verbeterd

De herkenning van gesproken tekst is de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd. Waar de gemiddelde Word Error Rate (WER) in 2021 nog rond de 27,5 procent lag, daalde deze in 2024 naar waarden tussen de 5 en 15 procent. Hoe lager de WER, hoe nauwkeuriger de transcriptie.

De gemeente verwacht dat de foutmarge tijdelijk weer iets zal stijgen door de komst van nieuwe raadsleden na de gemeenteraadsverkiezingen. Om de software opnieuw te trainen worden nieuwe frequente sprekers gevraagd voorbeeldteksten in te spreken. Daarna leert het systeem hun stem herkennen en neemt de nauwkeurigheid weer toe.

Automatisch proces

De ondertiteling verloopt volledig automatisch. Nadat Company Webcast een raadsvergadering heeft opgenomen, wordt het videobestand in de nacht automatisch doorgestuurd naar Mensora. De volgende dag staat de vergadering online met Nederlandse en Friese ondertiteling. De teksten worden daarbij niet handmatig gecorrigeerd.

Om de kwaliteit op peil te houden heeft Leeuwarden een onderhoudscontract afgesloten. Dat bestaat uit een vast bedrag van €101,97 per maand voor basisonderhoud en daarnaast €7,20 per frequente spreker per maand. Leeuwarden heeft onder meer de vergadervoorzitters, fractievoorzitters en wethouders als frequente sprekers aangemeld.

Geen inzicht in gebruik

Hoewel de ondertiteling inmiddels een vast onderdeel van de vergaderingen is geworden, weet de gemeente niet hoeveel inwoners er daadwerkelijk gebruik van maken. Er worden geen systematische metingen uitgevoerd naar het aantal kijkers dat de ondertiteling inschakelt of naar de specifieke behoeften van gebruikers.

Wel spreekt de gemeente de verwachting uit dat de beschikbaarheid van Friese ondertiteling bijdraagt aan een betere toegankelijkheid van de politiek voor inwoners van Fryslân.

Structureel toegankelijk

Volgens Mensora laat de meerjarige overeenkomst zien dat digitale toegankelijkheid niet langer als experiment wordt gezien, maar als een structureel onderdeel van het democratisch proces.

“Raadsvergaderingen zijn terugkerende processen met grote maatschappelijke impact. Door deze structureel te ondertitelen, maken wij besluitvorming toegankelijker voor inwoners, zonder het primaire werkproces van gemeenten te verzwaren,” zegt Folkje Sjoerdsma, CEO van Mensora.

De Fries-Nederlandse spraaktechnologie achter de ondertiteling is ontwikkeld in samenwerking met de Fryske Akademy, Radboud Universiteit en Mensora. Sindsdien is de technologie verder doorontwikkeld en wordt deze inmiddels structureel ingezet bij de deelnemende Friese gemeenten.