Friese covergisters verliezen tienduizenden euro’s per dag nu ze op slot zitten

De zorgen bij de acht Friese covergisters, die op slot zitten door een te hoge concentraties, worden steeds groter. “Dit kost de getroffen bedrijven duizenden, zo niet tienduizenden, euro’s per dag.”

DOOR ARJEN BOSSELAAR

Boer Jan Dirk Ubbels uit Jelsum schept met zijn shovel een grote lading bloembollen de vergister in. Daar duurt het zo’n dertig dagen voordat het, in een mix met onder andere koeienmest en andere biologische materialen, volledig is afgebroken tot groen gas en zogenaamd digestaat.
Door een klein raampje in de installatie is te zien hoe het vergistingsproces zorgt voor één grote, pruttelende massa in de twee silo’s op het erf.

Amfetaminen
In een covergisters wordt mest vermengd met biologisch afval, zoals bloembollen of gras. Het vergistingsproces levert groen gas op, maar er blijft ook zogenoemd digestaat over. Dat kan gebruikt worden als meststof op het land.
Bij een eerste controle in juni werden in 23 covergisters in Fryslân, Groningen en Drenthe amfetaminen aangetroffen in het digestaat. Bij een tweede controle in oktober ging het om 21 bedrijven.
Het bedrijf van Ubbels levert 300 kuub groen gas aan het gasnet van Leeuwarden. Omdat zijn bedrijf op slot is gezet, mag hij het digestaat niet uitrijden. Daarom slaat hij het op dit moment op. Maar er komt een moment dat die extra opslag vol zit, zegt de boer.

Bij de steekproef, uitgevoerd door de FUMO, worden meerdere monsters onderzocht. Daarbij wordt iedere keer bij één kilo digestaat bekeken welke stoffen erin zitten. Bij de bedrijven die nu op slot zitten, ging het om waarden van 12 tot 50 microgram amfetamine per kilo.

‘Anderhalf suikerklontje’
Volgens Ubbels zijn die waarden minimaal. “Als er minder dan tien microgram amfetaminen per kilo digestaat in de vergister zit, kan de apparatuur het niet eens meten.”

Ubbels rekent voor hoeveel 10 microgram is. “Als je het hebt over tien microgram per kilo, betekent dat, bij twee vergisters zoals bij mij op het bedrijf, een totale hoeveelheid van anderhalf suikerklontje.”

Zo ziet het er in de vergister uit
© Alle Faber, Omrop Fryslân

Drugsafval
Het is nog altijd niet duidelijk waar de aangetroffen amfetaminen vandaan komen. In eerste instantie werd gedacht aan drugsafval.
“Dat is in eerste instantie geen gekke gedachte”, zegt Ruud Paap fan belangenorganisatie Platform Groen Gas. “In theorie kun je je best voorstellen dat er ergens in een mestkelder of een transport van biomateriaal iets wordt gedumpt.”
Toch sluit Paap deze optie uit: “Elke kilo amfetamine die je maakt, levert tientallen kilo’s afval op. Dan is het wel gek dat die afvalstoffen helemaal niet zijn aangetroffen, maar de amfetamine wel. Dat is eigenaardig.”

Bovendien is er niets gevonden tussen de spullen die de vergister ingaat, maar is de amfetamine wel aangetroffen in het digestaat dat er weer uitkomt. “Dat zijn allemaal aanwijzingen dat die drugsdumpingen toch niet zo waarschijnlijk zijn.”

Natuurlijke wijze
De belangenorganisatie heeft inmiddels het vermoeden dat de aangetroffen amfetaminen op natuurlijke wijze worden aangemaakt in de vergisters. Het zou dan gaan om een bijproduct van het vergistingsproces.

De komende weken moeten er volgens Paap twee dingen gebeuren. “Dit kost de getroffen bedrijven duizenden, zo niet tienduizenden, euro’s. Per dag”, zegt hij. “Daarom moeten we heel hard op zoek naar waar dit nou vandaan komt. Tegelijkertijd moeten we kijken of deze maatregel, dat deze bedrijven op slot gezet zijn, nog wel in proportie is met het effect.”
Hij vindt dat de bedrijven binnenkort weer helemaal kunnen draaien. “Als blijkt dat er geen schadelijke effecten te verwachten zijn, lijkt het mij sterk dat er nog argumenten zijn om deze vergisters langer op slot te houden.”