Fries doorgegeven, Nedersaksisch vergeten?
De Friese taal staat er beter voor dan het Nedersaksisch. Friezen slagen er beter in om de taal door te geven aan volgende generaties dan de sprekers van Gronings en Drents. Ook is het Fries minder vatbaar voor invloeden van de Nederlandse taal dan het Nedersaksisch. Dat concludeert Raoul Buurke, oud-promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn proefschrift Frisian and Low Saxon in Flux, gaat in op de ontwikkeling van deze talen in de afgelopen decennia.
Uit Buurkes onderzoek blijkt dat bijna de helft van de Friezen thuis Fries spreekt, terwijl dat voor Nedersaksisch in Groningen en Drenthe slechts 17% is. Daarnaast geeft 70% van de Friese ouders de taal door aan hun kinderen, terwijl dit percentage bij Nedersaksisch veel lager ligt. In de jaren 60 gaf nog 50% van de families de taal door, maar tegenwoordig nog slechts 30%. Het Fries blijft beter behouden, deels omdat het een officiële taal is. Daardoor wordt de taal beschermd en krijgt het aandacht in het onderwijs. Vorig jaar maakte de minister van Binnenlandse Zaken bekend dat er 18 miljoen euro wordt uitgetrokken voor de bevordering van de Friese taal. Het Nedersaksisch wordt daarentegen gezien als een dialect, waardoor minder mensen zich er trots op voelen en het ook minder vaak doorgeven.
Het onderzoek laat ook zien dat het Nedersaksisch steeds meer wordt beïnvloed door het Nederlands. Woorden als scheuveln (schaatsen) verdwijnen en worden vervangen door schoatsen, wat veel meer lijkt op het Nederlandse schaatsen. Terwijl de Friese talen steeds meer op elkaar gaan lijken, worden de verschillen tussen de lokale Nedersaksische varianten juist groter. Dat komt omdat minder kinderen de taal van hun ouders leren, en deze vooral oppikken uit hun omgeving. Toch is er hoop, want er is steeds meer aandacht voor streektaal in Nederland. Investeringen in taaltechnologie en onderwijs kunnen helpen om deze talen te behouden. Daarvoor is actie nodig, niet alleen van de overheid, maar ook van sprekers zelf: zij moeten hun taal koesteren en doorgeven. ‘Als een taal eenmaal verdwenen is, komt die meestal niet meer terug’, aldus Buurke.
