Donorbank zoekt vrouwen uit Fryslân die met Leids sperma moeder zijn geworden

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) zoekt vrouwen uit Fryslân die bij dat ziekenhuis een vruchtbaarheidsbehandeling hebben gehad van een spermadonor. Het archief van de inmiddels gesloten spermabank van het ziekenhuis is onvolledig en een chaos.

Uit het archief is bijvoorbeeld niet meer te achterhalen waar de behandelde vrouwen nu wonen, meldt Omroep West. Het is wel duidelijk dat de meeste behandelingen bij vrouwen uit het westen waren, maar er zijn ook rietjes met sperma naar Leeuwarden en Groningen gebracht.

“Geschrokken”
Bij wie dat sperma terecht is gekomen en wat er precies mee is gebeurd, is echter niet vastgelegd. “Wij zijn hier erg van geschrokken”, zegt Martin Schalij. Hij is van de Raad van Bestuur van het LUMC.
“We hebben kunnen achterhalen dat er via onze kliniek ongeveer 1.100 kinderen zijn verwekt bij 735 moeders. Maar we kwamen ook een aantal donoren tegen die wel heel veel kinderen hebben gekregen. Daar wisten ze zelf overigens niets van.”
Sinds 1992 is de richtlijn dat een donor maximaal 25 kinderen mag verwekken. Voor die tijd was die richtlijn er niet, maar hielden artsen er wel rekening mee.
Schalij geeft een voorbeeld: “Een donor heeft tegen de negentig nakomelingen, dat vind ik wel een heel zorgelijk aantal.” Bovendien ontbreken gegevens van sommige donoren, die dus totaal onbekend zijn.

Archief een rommeltje
De chaos kwam aan het licht nadat verschillende nakomelingen bij het ziekenhuis gegevens hadden opgevraagd over de donor met wie zijn zaad ze verwekt zijn. Het ziekenhuis besloot het archief na die aanvragen eens te digitaliseren en beter te onderzoeken. Toen werd duidelijk dat het een rommeltje was.
“Je moet denken aan archiefkasten die uitpuilen, ordners en allerlei bakjes waar papieren inzitten, en daar moet je dan in gaan zoeken”, zegt Schalij.
In totaal waren er 115 donoren. Bij negen van hen is nu vast gesteld dat hun zaad bij te veel behandelingen is gebruikt: meer dan 25. Eén donor heeft dus zo’n negentig nakomelingen, maar er zijn ook donoren bij met zeventig, zestig of dertig.

Landelijk onderzoek
Het LUMC pleit nu voor een landelijk onderzoek naar alle vruchtbaarheidsklinieken en spermabanken in Nederland.
“We hebben een aantal kinderen van wie we niet weten wie de donor is”, zegt Schalij. “Het zou kunnen dat daar Leids zaad is gebruikt, ook als ze in Fryslân wonen. Het is dus belangrijk dat ze zich melden.”

Onderzoek ‘cruciaal’
Het gaat ver terug: de donorbank bestond van 1977 tot en met 2004. “Het zijn ook kinderen uit de jaren 80. En het zou best kunnen zijn dat een aantal van die negen donoren ook de vader blijkt te zijn van deze kinderen en dan wordt het aantal nog groter.”
Onderzoek is dus “cruciaal”, als het aan hem ligt. “Het kan zijn dat andere spermabanken het helemaal op orde hebben. Dat zou natuurlijk geweldig zijn, maar je weet het niet. En om nu voor eens en voor altijd een einde aan de discussie te maken pleiten wij voor een groot landelijk onderzoek.”
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport moet daarin volgens hem het voortouw nemen.

Hoe het kan dat die administratie zo’n chaos is geworden, weet Schalij niet. “Het komt uit de tijd van kaartenbakjes en in de afgelopen veertig jaar kan het best zijn dat er een kaartenbakje eens verdwenen is. Ik praat het niet goed, maar we moeten daar met elkaar wat mee.”

Jan Wildschut
Het LUMC kan niet uitsluiten dat er ook kinderen zijn verwekt met het zaad van de ‘Zwolse spermadokter’ Jan Wildschut. Die verwekte in het Isala ziekenhuis in Zwolle minstens 47 donorkinderen met zijn eigen sperma. Hij werkte ook in Leiden als adviseur. Er zijn geen signalen dat hij daar ook zijn eigen zaad heeft gebruikt, maar ze kunnen het in Leiden dus niet uitsluiten.
Het ziekenhuis in Leiden roept nu vrouwen op die behandeld zijn met zaad van de spermabank om zich te melden, ook als ze in Friesland wonen. Datzelfde geldt ook voor hun kinderen en mogelijke kleinkinderen.