COLUMN door Chantal de Graaf

Shared Space, veilig of schijnveiligheid?

Enkele weken geleden kwam er een persbericht bij ons op de redactie binnen van Independer. Leeuwarden staat met stip op 1 in het lijstje ‘gevaarlijkste fietsgemeenten in Friesland’. Leeuwarden scoort net zo hoog als het landelijk gemiddelde, jaarlijks 10,6 fietsongevallen per 10.000 inwoners. De tweede plek is voor Smallingerland met 6,8 fietsongevallen per 10.000 inwoners. Een derde van de jaarlijks bijna 400 ongelukken met fietsers vindt plaats in Leeuwarden. Zo blijkt uit onderzoek van Independer op basis van data van Rijkswaterstaat, verzekeraars en de politie.

De gemeente Leeuwarden telde in 2020 bijna 152.000 inwoners dus dat komt neer op ongeveer 162 geregistreerde fietsongevallen per jaar.
Ik moet helaas bekennen dat mijn eerste gedachte was: “Zie je wel, die Shared Space is levensgevaarlijk!” Een stelling gebaseerd op louter eigen ervaring en dus niet gesteund door statistieken.
Bij een nieuwsomroep wordt natuurlijk gewerkt met statistieken en feiten en dus ging ik op onderzoek uit.

Bij navraag bij de gemeente over het aantal geregistreerde ongelukken op de kruising Zaailand/Wirdumerdijk en bij het Stationsplein/Sophialaan bleek dat het aantal ongelukken behoorlijk laag was. Bij de kruising Zaailand/Wirdumerdijk waren er vanaf 2014 vier geregistreerde ongevallen in de jaren 2014, 2017, 2021 en 2022. Bij de locatie Stationsplein/Sophialaan waren er in 2023 zes geregistreerde ongevallen en in 2024 (t/m 3 september) ook zes.

De statistieken laten zien dat het dus wel meevalt met hoe gevaarlijk de Shared Space is. Maar hoe zit het dan met de niet geregistreerde fietsongevallen? Om daarachter te komen ben ik de straat op gegaan en heb ik bij beide locaties meerdere mensen ondervraagd over hun ervaringen met de Shared Space.

Wat is Shared Space?
Shared Space gaat uit van gedeeld gebruik van de openbare ruimte. Zonder verkeersborden en fysieke obstakels die gebruikers van elkaar scheiden. Het eigen vermogen en de verantwoordelijkheid van gebruikers om verkeerssituaties ‘zelf’ te regelen staat centraal. Shared Space heeft geen officiële definitie.

© Foto – Google Maps Streetview

Jongeren geven aan dat het wel chaotisch is, maar niet storend of gevaarlijk. De oversteek bij de Blokhuispoortbrug wordt wel als gevaarlijk punt gezien. Ook automobilisten, voornamelijk toeristen, die uit de parkeergarage Zaailand komen en dan bij de rotonde naar rechts gaan, in plaats van rechtdoor, worden genoemd als potentieel gevaarlijke situaties.

Ook ouderen geven aan dat het chaotisch is waardoor zij zich bewuster zijn van de omgeving en voorzichtiger zijn op de Shared Space. Het rechts ingehaald worden ervaren zij als storend en sommigen zelfs als gevaarlijk.

Beiden geven aan dat ze zich over het algemeen wel veilig voelen bij gebruik van de Shared Space, zowel voetgangers als fietsers. “Het is een kwestie van iets beter opletten en anticiperen”, aldus een van de ondervraagden. Niemand van de ondervraagden heeft zelf ooit een ongeluk of bijna-ongeluk gehad.

Een ondernemer met uitzicht op de Shared Space gaf aan dat de situatie juist veiliger was geworden sinds de invoer van de Shared Space. Daarvoor waren er aan de lopende band ongelukken voor zijn deur, nu nauwelijks nog. Al begint het aantal ongelukken naar zijn mening wel wat op te lopen door de fatbikes.

De paar automobilisten die ik heb gesproken geven juist een heel ander beeld. Ook zij ervaren de fietsoversteek bij de Blokhuispoortbrug als gevaarlijk. Dit omdat het onoverzichtelijk is, fietsers hier voorrang hebben en dan met name de e-bikes vanuit het niets lijken te komen. De 3 zebrapaden op een rij bij de Blokhuispoort wordt ook als zeer storend ervaren. Alleen bij het station staan Shared Space verkeersborden, bij het Zaailand en de Blokhuispoort staat dat niet duidelijk aangegeven.

De statistieken staan dus haaks op mijn eerste gedachte dat de Shared Space juist levensgevaarlijk zou zijn. Ook de ervaringen van Leeuwarders die er dagelijks gebruik van maken geven juist aan dat de Shared Space wel chaotisch maar zeker niet levensgevaarlijk is. Door de verantwoordelijkheid bij de weggebruiker zelf te leggen lijkt men zich bewuster te zijn van de omgeving, het overige verkeer en de eigen plek op de weg in verhouding tot de overige weggebruikers