‘Als je dementie hebt, raak je ook de verbinding met jezelf kwijt’: Embrace gebruikt muziek als brug tussen mensen in Bilgaard

In het wijkcentrum in Bilgaard is het op woensdagochtend een komen en gaan van bewoners, vrijwilligers en bezoekers. In het café wordt bijgepraat, koffie geschonken en verderop worden muziekinstrumenten klaargezet. Een klarinet, een bas en een gitaar vormen even later het startsein van Muzikaal Ontmoeten, een initiatief van Embrace waarbij muziek wordt ingezet om mensen met dementie, mantelzorgers en inwoners die zich eenzaam voelen samen te brengen.

Dat gebeurt op een laagdrempelige manier. Deelnemers hoeven geen muzikale ervaring te hebben en bepalen zelf hoe ze de ochtend invullen. Meespelen, meezingen of alleen luisteren: alles mag.

Volgens Griet-Anne Banga, programmaleider Onderzoek en Wetenschap bij Embrace, is muziek geen doel op zich, maar een middel om mensen opnieuw met zichzelf en hun omgeving te verbinden.

‘Wanneer wij over verbinding praten, denken we aan interactie met anderen. Maar als je dementie hebt, raak je ook de verbinding met jezelf kwijt.’

Die gedachte vormt de basis van het project. Dementie wordt vaak in verband gebracht met geheugenverlies, maar volgens Banga heeft de ziekte ook grote gevolgen voor sociale contacten. Mensen trekken zich vaker terug, terwijl juist ontmoeting en herkenning van grote waarde kunnen zijn.

Muziek als middel om verbinding te maken

De muziek wordt deze ochtend verzorgd door Koen Jongsma (gitaar en zang), Lauri (klarinet) en Severiano (bas). Duitse schlagers en countrymuziek zorgen voor herkenning en brengen verhalen op gang. Volgens Jongsma zorgt muziek ervoor dat mensen zich meer openstellen. Hij ziet regelmatig dat deelnemers tijdens een bijeenkomst meer zelfvertrouwen krijgen. Emoties krijgen de ruimte en mensen genieten zichtbaar van het samenzijn.

Banga noemt het voorbeeld van een man met dementie voor wie zelfs uit bed komen een uitdaging was geworden. Een liedje dat hij vroeger vaak draaide, zorgde ervoor dat hij weer de motivatie vond om op te staan, in de taxi te stappen en naar de fysiotherapeut te gaan. Zelfs daar werd muziek ingezet om hem weer in beweging te krijgen.

Het verhaal van een vrouw uit een muzikale familie is Banga altijd bijgebleven. Hoewel zij door haar dementie zelf geen muziek meer kon maken, bleef haar broer voor haar spelen. Hij plaatste een piano in huis en speelde de muziek waar zij altijd van had genoten.

Volgens Banga brengt een verhuizing naar een zorginstelling vaak veel onzekerheid met zich mee. Veel mensen met dementie raken thuis hun oriëntatie al kwijt. De gedachte aan een nieuwe omgeving kan daarom angst oproepen, zowel bij de persoon zelf als bij familieleden.

Toen de vrouw uiteindelijk verhuisde, verhuisde de piano mee. Juist die vertrouwde muziek zorgde voor herkenning en houvast in een omgeving waarin bijna alles was veranderd.

De kracht van de wijk

Het initiatief in Bilgaard komt voort uit een samenwerking tussen Embrace, Amaryllis en Netwerk Dementie Fryslân. Het programma begon in Grou en wordt inmiddels op meerdere plekken ingezet. Vaak start de begeleiding in de thuissituatie, waarna deelnemers de stap zetten naar een ontmoetingsplek in de wijk.

Die verbinding met de wijk is volgens Dick Bootsma, zakelijk leider van de wijkvereniging, onmisbaar. Muzikaal Ontmoeten is één van de vele initiatieven die vanuit de wijk worden ondersteund. Ook projecten als Buurtcamping Leeuwarden Bilgaard en Bruisend Bilgaard dragen bij aan ontmoeting en samenhang.

De wijkvereniging kan daarbij rekenen op ongeveer 140 vrijwilligers. Tegelijkertijd maakt Bootsma zich zorgen over de toekomst. Subsidies vanuit het Rijk lopen terug, terwijl de behoefte aan dit soort maatschappelijke initiatieven juist groeit. Volgens hem zijn nieuwe financiële partners hard nodig om ontmoetingsactiviteiten als deze ook in de toekomst mogelijk te maken.

Dat muziek meer is dan alleen een activiteit voor mensen met dementie, blijkt ook uit een nieuw initiatief van Embrace. Woensdagmiddag gaat in Bilgaard een kinderkoor van start, waarmee de organisatie opnieuw inzet op ontmoeting en verbinding door middel van muziek.

De muziekochtend laat zien waarom. Want waar dementie vaak wordt geassocieerd met verlies, laat Embrace juist zien wat er nog wél mogelijk is. Soms is één bekend liedje al genoeg om iemand weer even de verbinding met zichzelf te laten voelen.