Terras, strand of festival? Dermatoloog rekent af met hardnekkige misverstanden over zonverbranding

Festival, terras of een middag in het park: de komende maanden brengen ook veel Leeuwarders weer uren buiten door. Aanleiding voor Omroep Leeuwarden om dermatoloog Jan-Gert Geerdink van Ziekenhuis Nij Smellinghe te spreken, was een nieuw onderzoek van het Nationaal Huidfonds. Daaruit blijkt dat festival- en concertbezoekers vaker verbranden dan strandgangers. Volgens Geerdink bestaan er nog altijd veel misverstanden over zonverbranding en worden de gevolgen vaak onderschat.

“Vrijwel niemand komt bij ons omdat hij of zij verbrand is,” vertelt hij. “Mensen smeren aftersun of wachten tot de huid herstelt. Maar de schade die UV-straling veroorzaakt, zien wij soms pas tientallen jaren later terug.”

Niet de temperatuur, maar de zonkracht

Veel mensen denken dat de kans op verbranden vooral afhangt van hoe warm het is. Volgens Geerdink is dat een hardnekkig misverstand.

“Niet de temperatuur, maar de UV-index bepaalt hoe snel je verbrandt. Bij een zonkracht van 7 kan iemand met een lichte huid al binnen tien tot twintig minuten verbranden als die onbeschermd buiten is.”

Ook de Friese wind kan verraderlijk zijn. “Doordat het minder warm aanvoelt, denken mensen al snel dat het wel meevalt. Maar UV-straling voel je niet.”

‘Pigment is een parapluutje van je DNA’

Een ander misverstand is dat alleen een rode huid schadelijk is. Volgens Geerdink is ook een bruin kleurtje een reactie van de huid op UV-straling.

“Ook bruin worden is een teken dat de huid schade heeft opgelopen. De huid maakt pigment aan om zichzelf te beschermen.”

Waarom de één sneller verbrandt dan de ander, heeft volgens hem vooral met het huidtype te maken.

“Pigment is eigenlijk een parapluutje van je DNA. Hoe meer pigment je hebt, hoe beter je huid beschermd is tegen UV-straling. Maar ook mensen die niet snel verbranden, kunnen huidschade oplopen.”

Schade stapelt zich op

Op de afdeling dermatologie ziet Geerdink dagelijks de gevolgen van langdurige blootstelling aan UV-straling. Een groot deel van zijn werk bestaat uit de behandeling van huidkanker en andere vormen van zonneschade.

“Je huid vernieuwt zichzelf voortdurend. Daarbij worden steeds nieuwe huidcellen aangemaakt. UV-straling kan het DNA in die cellen beschadigen. Meestal herstelt het lichaam die schade zelf, maar als beschadigingen zich jarenlang opstapelen, kunnen huidcellen ongecontroleerd gaan delen. Daardoor kan huidkanker ontstaan.”

Vooral zonverbranding op jonge leeftijd vergroot volgens hem het risico op huidkanker op latere leeftijd.

“Kinderen krijgen veel UV-straling. Schade die je op jonge leeftijd oploopt, telt later extra zwaar mee.”

Maak insmeren een gewoonte

Volgens Geerdink hoeft goede zonbescherming niet ingewikkeld te zijn. Zijn advies vat hij samen in drie woorden: weren, kleren en smeren.

“Zoek tussen 11.00 en 15.00 uur zoveel mogelijk de schaduw op, draag beschermende kleding en smeer onbedekte huid vanaf een UV-index van 3 in met minimaal factor 30.”

Wie een zonnebrandcrème koopt, doet er volgens hem goed aan om te controleren of deze bescherming biedt tegen zowel UVA- als UVB-straling. “Beide soorten UV-straling bereiken de aarde en beide kunnen bijdragen aan huidschade.”

Geerdink adviseert om je ongeveer een half uur voordat je naar buiten gaat royaal in te smeren en dit iedere twee tot drie uur te herhalen. “Goede zonnebrand hoeft bovendien helemaal niet duur te zijn. In vrijwel iedere prijsklasse zijn goede producten verkrijgbaar.”

Volgens de dermatoloog is zonbescherming niet alleen iets voor een strandvakantie. “Van het voorjaar tot en met het najaar is het belangrijk om alert te zijn zodra de UV-index 3 of hoger is.”

Bewust kiezen

Voor Geerdink draait het uiteindelijk niet om mensen vertellen wat ze wel of niet moeten doen. Wel vindt hij het belangrijk dat iedereen weet wat UV-straling met de huid doet.

“De mensen die nu bij mij op het spreekuur komen, zijn vaak zestig, zeventig of tachtig jaar oud. Toen zij jong waren, wisten ze veel minder over de schadelijke gevolgen van zonlicht. Hun ouders wisten dat ook niet. Die kennis was er simpelweg nog niet.”

Volgens de dermatoloog is dat tegenwoordig anders. “We weten inmiddels dat UV-straling het DNA in huidcellen kan beschadigen en dat die schade zich in de loop van de jaren kan opstapelen. Daarom is het belangrijk dat ouders hun kinderen al jong leren hoe ze zich goed kunnen beschermen tegen de zon.”

Toch wil hij niemand de les lezen.

“Ik wil mensen niet vertellen hoe ze moeten leven. Mijn taak is om uit te leggen wat de risico’s zijn, zodat iedereen een bewuste keuze kan maken.”