Vertoning van unieke beelden van de bevrijding van Leeuwarden op 15 april 1945

Op 15 april 1945 werd Leeuwarden bevrijd. Om dit te gedenken organiseert het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) samen met het Fries Film & Audio Archief een speciale filmavond op deze dag, met beelden van de bevrijding van Leeuwarden.

Gerk Koopmans, kenner van het Leeuwarden tijdens de Tweede Wereldoorlog, geeft tijdens de vertoning toelichting bij de beelden. Hij schreef onder andere het boek ‘40-‘45 Leeuwarden. Een overzicht in woord en beeld van gebeurtenissen in de Friese hoofdstad tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Tijdens de avond worden beelden vertoond van opticien dhr. F. J. A. Hofstede, de familie Witteveen en Ruurd Rodenburg. De Witteveens hebben iets gefilmd wat in nagenoeg alle andere Leeuwarder bevrijdingsbeelden ontbreekt: de ochtend van 15 april, toen de Canadezen Leeuwarden nog niet hadden bereikt. We zien een lege, regenachtige Wirdumerdijk op zondagmorgen, waar de Binnenlandse Strijdkrachten (BS) – zwaar bewapend – en politiemensen de baas zijn. De bewoners wagen zich nog niet op straat, er hangen nog geen vlaggen uit. Men gluurt door het raam en kijkt om het hoekje van de deur de straat in. Men heeft gehoord dat de Canadezen in aantocht zijn. Maar er is twijfel. Heeft de BS de stad wel echt in handen? Is er geen gevaar voor sluipschutters? Die onzekerheid zien we in de opnames van Witteveen.

Amateurfilmer Ruurd Rodenburg
Ook de Leeuwarder amateurfilmer Ruurd Rodenburg legde de spanning van die ochtend in enkele korte opnamen vast. Hij woonde op de hoek van de Troelstraweg en de Spanjaardslaan, schuin tegenover de Joodse familie De Jongh. Op 12 november zag hij hoe Israël de Jongh en zijn dochters Rachel, Nicolina en Bernadina door een Leeuwarder politieman uit hun huis werden gehaald. Ze kregen het bevel zich naar het station te begeven en de trein naar Westerbork te nemen. Rodenburg was getuige van het tafereel, pakte zijn camera en filmde – verscholen achter de vitrages – hoe zijn overburen werden weggevoerd.

In het geheim
De opnames van Hofstede werden in het geheim vanuit zijn binnenzak gemaakt. In de film verschijnen aangrijpende beelden van Leeuwarden tijdens de bezetting, zoals de verwoeste Spoorstraat na een verdwaalde bom en straatopnamen van Joodse inwoners die later zijn gedeporteerd, waaronder slager Gerson de Wilde en zijn vrouw Schoontje Dwinger. Ook toont de film het dagelijks leven onder de bezetter: openbare schuilplaatsen, verboden parken, socialistische plakzuilen, marcherende eenheden van de Nederlandse Opbouwdienst, de Arbeidsdienst en Duitse soldaten, evenals kinderen en volwassenen die een Jodenster dragen. Daarnaast zijn er indringende beelden van graven van neergeschoten Engelse piloten en gesneuvelde Duitse soldaten.