Wetterskip Fryslân: Naast Jelsumer Feart ook te hoog PFOS-gehalte in Lytse Feart

Na de vaststelling van PFOS in de Jelsumer Feart heeft Wetterskip Fryslân recent ook een te hoge concentratie PFOS in het water van de Lytse Feart (tussen de Jelsumer Feart en Jelsum) gemeten. Omdat bij het gebruik van water uit de Jelsumer Feart en de Lytse Feart mensen meer PFOS (PFAS) kunnen binnenkrijgen dan de norm, adviseert GGD Fryslân dit water niet te gebruiken.

Wetterskip Fryslân heeft voor een regulier baggerproject in 2023 een waterbodemonderzoek in de Jelsumer Feart laten uitvoeren. Deze vaart begint bij het gemaal van de vliegbasis Leeuwarden en mondt uit in de Dokkumer Ie. Bij dit onderzoek zijn over een lengte van bijna 2 kilometer sterk verhoogde concentraties PFOS in de waterbodem gevonden. Het waterschap doet in de Jelsumer Feart en directe omgeving sinds februari 2024 aanvullende onderzoeken naar de waterbodem en waterkwaliteit om vast te stellen wat de omvang is en wat de bron(nen) zijn van de vervuiling.

Ook te hoog PFOS-gehalte in Lytse Feart
Uit de resultaten tot nu toe blijkt dat het oppervlaktewater van de Jelsumer Feart, net als de bodem, sterk verontreinigd is met PFOS. Uit recent onderzoek blijkt dat er op een meetlocatie halverwege de Lytse Feart, dat is de vaart tussen de Jelsumer Feart en het dorp Jelsum, ook een forse PFOS-overschrijding is van bijna 200 keer de PFOS-norm.

Advies GGD Fryslân
Omdat bij het gebruik van water uit de Jelsumer Feart mensen meer PFOS (PFAS) kunnen binnenkrijgen dan de norm, adviseert de GGD Fryslân dit water niet te gebruiken. Wat het exacte risico van de verontreiniging is kan de GGD nog niet zeggen, omdat de precieze gezondheidsrisico’s op dit moment nog niet bekend zijn en de onderzoeken van Wetterskip Fryslân en gemeente Leeuwarden nog steeds lopen. Wetterskip Fryslân heeft dus recent geconstateerd dat water in de Lytse Feart ook sterk verontreinigd is met PFOS.

Daarom adviseert GGD Fryslân ook niet in het water van de Lytse Feart te zwemmen, eruit te drinken, daaruit gevangen vis te eten of uw (moes)tuin met het water te besproeien. Hetzelfde geldt voor de adviezen voor dieren (na overleg met de Gezondheidsdienst voor Dieren): laat uw dieren niet in de Lytse Feart zwemmen en laat ze er niet uit drinken.

Wat voor stoffen zijn PFOS en PFAS?
PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) behoort tot de verzamelgroep PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen). PFAS zijn sterke verbindingen die water, vet en vuil afstoten. Het wordt bijvoorbeeld verwerkt in cosmetische producten, regenkleding en pannen. De stof PFOS zat onder meer in het schuim van brandblussers. Het stofje is vrijwel onverwoestbaar en breekt niet af in de natuur.

Bron: Wetterskip Fryslân