Hoeveel heeft Leeuwarden geleerd van dramatische brand op de Kelders? “Het geheugen is kort”

Eigenaren van studentenhuizen en studenten hebben amper nog aandacht voor brandveiligheid en preventie. Dat is de pijnlijke conclusie die inspecteur Geert van der Velde en brandwacht Richard Bouma trekken, tien jaar nadat bij een brand in het centrum van Leeuwarden een 24-jarige man om het leven kwam.

DOOR HAYO BOOTSMA

“Ze zijn er niet meer mee bezig”, zegt Van der Velde, die voor de gemeente Leeuwarden de controles op brandveiligheid coördineert. “We controleren dertig panden per jaar waar boven winkels wordt gewoond. Niet alleen in Leeuwarden, maar ook in de omliggende dorpen.”

Amper preventie
Uit onderzoek van de inspectiedienst Veiligheid en Justitie kwam tien jaar geleden naar voren dat er in gebouwen met winkel onder en bewoning boven, amper aan brandpreventie werd gedaan. Als gevolg van dat onderzoek kregen gemeenten het dringende advies tot een handhavingsbeleid te komen en eigenaren van panden aan te spreken op hun verantwoordelijkheid.

Het beeld van Mata Hari op de Kelders © Omrop Fryslân

Aanleiding voor de aanscherping van het beleid was een dramatische gebeurtenis in Leeuwarden op 19 oktober 2013. In een winkel op de Kelders, in het centrum van de stad, brak die zaterdagmiddag brand uit. Oorzaak was een kachel die zo heet werd, dat kleding die te dichtbij lag in de brand vloog.

Omdat er bijna geen brandwerende maatregelen waren, greep het vuur snel om zich heen.

Bij de brand kwam de 24-jarige student Idsart Otte om het leven. Hij zat in een kamer aan de achterkant en kon niet ontsnappen. Vanwege de extreme rookontwikkeling kwam hij door verstikking om het leven.

De brand ontstond in een winkel aan de Kelders
© Omrop Fryslân

Inmiddels beschikt de gemeente Leeuwarden over twaalf inspecteurs die zich bezig houden met brandveiligheid en controles. Ze richten zich op nieuwbouw, bestaande bouw, studentenhuizen en winkelpanden waarvan de bovenste etages als woning worden gebruikt.

“Aandacht is weg”
Bij de controles wordt gekeken of het gebouw voldoet aan alle eisen, legt Van der Velde uit. “Wat wij tegenkomen is dat brandscheidingen niet brandwerend afgewerkt zijn. Dat heb je heel vaak bij dat soort oude panden. Bij verbouwing is er wel aandacht voor, want daar is vaak een vergunning nodig, net als bij nieuwbouw. Soms ontbreken rookmelders, terwijl ze sinds twee jaar verplicht zijn.”

Dat merkt ook de brandweer, zegt Richard Bouma. “De studenten van nu zaten toen op de basisschool. Die hebben daar niets van meegekregen. De aandacht voor brandveiligheid en preventie is bij hen zeker weg.”

De brand aan de Kelders, vandaag 10 jaar geleden
© Omrop Fryslân

De brandweer probeert er van alles aan te doen. Ieder jaar geven ze voorlichting bij de introductieweek en daarnaast is er via een gemeenschappelijk overleg van de gemeente contact met studentenverenigingen. “Je ziet dat de attentiewaarde afneemt. Het collectief geheugen is kort”, zegt Van der Velde.

Check op rookmelders, brandblusser en fornuis
In Leeuwarden zijn 220 officiële studentenhuizen. Een keer in de vier jaar worden die gecontroleerd. Er wordt dan gekeken naar rookmelders, hoe het fornuis is aangesloten, maar ook of de brandblusser nog goed is en studenten vrij kunnen vluchten als er brand is.

Van der Velde: “Je kun zeggen dat het er beter voor staat. Met de inspecteurs, de eigenaren en de gebruikers van de panden is alles opgewaardeerd.”

De dag na de brand werd duidelijk hoe groot de schade was
© Omrop Fryslân

Toch wil Van der Velde een kanttekening plaatsen. “We zien niet alles, het is niet 100 procent veilig.” Hij doelt ook op kamerverhuurpanden die niet bekend zijn bij de gemeente. “Er zijn ook huizen waar bijvoorbeeld drie studenten wonen. Die worden niet gecontroleerd als ze niet bekend zijn.”

Rookmelders weg
Sommige mensen halen ook rookmelders weg of plakken die af. “Mensen willen ook wel eens andere dingen doen op hun kamer. Of als de melders kapot zijn, melden ze het niet bij de eigenaar. Iedereen denkt altijd dat die eigenaar verantwoordelijk is, maar huurders kunnen zelf ook een rookmelder kopen.”

Van der Velde ziet wel dat de aandacht voor brandveiligheid bij pandeigenaren minder wordt: “We organiseren met de brandwacht wel eens informatieavonden. De opkomst is niet hoog. Ze zijn er niet meer mee bezig.”

Studenten zijn er niet mee bezig
Studenten geven dat ook toe. “Om eerlijk te zijn: niet echt”, zegt Kimberly Rooske. “Ik denk er niet echt over na. Ik pas wel op bij het koken, dat ik bijvoorbeeld denk om het vuurtje. Ik ben pas bezig met rookmelders als ze afgaan. Maar dat de batterij bijna leeg is, niet echt.”

Huisgenoot Imke Santing heeft een stekkerdoos op de verwarming liggen “Ja, ik weet het. Die staat nu nog uit. Ik weet dat het niet kan en mijn moeder heeft het ook al gezegd.” Ook voor haar is het geen thema: “Het is niet het eerste waar je aan denkt als je eindelijk een kamer hebt.”

Zelf woont ze in een huis waar alles goed voor elkaar is. “Ik weet wat de vluchtroute is en denk dat ik snel beneden ben in het geval van brand.”

De Poststraat, aan de achterzijde van de Kelders: hier woonde Idsart Otte
© Omrop Fryslân

Eigen verantwoordelijkheid
Er is ook een grote eigen verantwoordelijkheid, vindt Richard Bouma van de brandweer. Studenten die de zaak niet vertrouwen, kunnen de huisbaas aanspreken. Als die niet luistert, kunnen ze contact opnemen met de gemeente.

Maar het begint volgens Bouma altijd met eigen verantwoordelijkheid. “Een rookmelder kun je bijna overal wel krijgen. Schaf ze gewoon aan. Dan heb je het redelijk goed voor elkaar, zeker als ze al zijn ingeschakeld.”