We zitten weer in de hondsdagen, wat houdt dat eigenlijk in?

Het eten bederft waar je bij staat en de broeierige plaknachten maken het slapen moeilijk. De periode tussen ongeveer 20 juli en 20 augustus staat bekend als de hondsdagen. Maar wat houdt dat ook alweer in?

De hondsdagen gaan in ons land van oudsher gepaard met vochtig, warm en broeierig weer. Het zijn de dagen waarin het eten veel sneller bederft: melk of soep kan in korte tijd zuur worden en schiften.
“Het is de periode waarin de temperaturen gemiddeld het hoogst zijn, zowel overdag als ’s nachts”, legt weervrouw Tjitske Wiebenga uit. “Onweersbuien ontstaan heel makkelijk en hittegolven komen in deze periode ook vaker voor.”
De bewering dat eten sneller dan gebruikelijk beschimmelt, snijdt wel hout. “Door de warmte en de vochtigheid kan een explosieve groei van bacteriën ontstaan”, vertelt Wiebenga. “Een pan soep kan in één nacht al bederven en er zijn ook veel meer fruitvliegjes.”

Sterrenbeeld Grote Hond
|De term hondsdagen heeft niets met echte honden te maken, maar wel met het sterrenbeeld Grote Hond. Daar hoort ook de heldere ster Sirius bij, die in de zomerperiode gelijk opkomt met de zon. De ster is daardoor niet te zien.
In het oude Egypte was het steevast een periode waarin de bevolking danig op de proef werd gesteld, omdat het water in de Nijl dan op zijn allerlaagst stond. Dat bracht ook insectenplagen met zich mee. De Grieken en Romeinen gebruikten de term om het hoogtepunt van de zomer aan te duiden.

De drie dagen na de hondsdagen kwamen bekend te staan als de kattendagen (19 tot en met 21 augustus). Er werd gezegd dat er dan weer drie regendagen zouden volgen.

Volksweerkunde
De hondsdagen komen in allerlei spreekwoorden uit de volksweerkunde voor. Voorbeelden zijn: “Komen de hondsdagen met veel regen, dan gaan we slechte tijden tegen” en “Komen de hondsdagen helder en klaar, verwacht dan maar een gunstig jaar.”
De kans op hitte is groot, maar dat de hondsdagen niet altijd gelijk staan aan warmte, blijkt uit een artikel in de Leeuwarder Courant van 110 jaar geleden:
“Gewoonlijk zit omstreeks dezen tijd de wind in den Zuidhoek, maar in 1913 was hij voortdurend Noord. Derhalve was er van een drukkende hitte geen sprake”, schreef de krant. De temperatuur lag destijds maar net boven het vriespunt: “Nachtvorst… In de hondsdagen!”

Sint Margarethakerk in Boksum © www.visitfryslan.nl

‘Pisgriet’
De eerste dag van de hondsdagen, 20 juli, staat bekend als ‘pisgriet’. Deze naam is een verwijzing naar Sint-Margriet (ook wel Margaretha). Zij is bekend als patroonheilige. In Fryslân zijn de kerken van Boksum en Easterlittens aan haar gewijd en in de kerk van Terkaple staat ze nog vermeld op de klok uit 1472.

De legende vertelt dat de heilige Margriet zich had verkleed als oude, arme vrouw en zo mensen op de proef stelde. Een eerste vrouw weigerde te helpen en smeet de deur dicht. Een tweede vrouw liet Margriet wel binnen en gaf haar onderdak.
Als dank zegende Margriet het werk waar de vrouw op dat moment mee begon, textiel meten en verkopen, met als gevolg dat de vrouw dat werk wekenlang kon volhouden.
Toen de tweede vrouw dat hoorde, deed zij plotseling wél poeslief tegen Margriet. Daarop zegende Margriet ook haar, waarbij de zegen gold voor de eerste handeling die de vrouw zou doen. Maar omdat de vrouw op dat moment nodig moest plassen, moest ze ook de daaropvolgende weken aanhoudend plassen.

Op dezelfde manier zou Sint-Margriet volgens het volksgeloof het weer kunnen voorspellen. Het werd gezien als een zogeheten ‘merkeldag’, een dag die bepalend is voor de rest van een periode.
Als het droog is, blijft het droog. Maar ‘regen op St. Margriet’, dat betekent ook ‘zes weken regen in ’t verschiet’.

Stabiliteit
“Op zich gaat die spreuk wel aardig op, want deze fase in de zomer is gewoon heel stabiel van aard”, zegt Wiebenga. “De atmosfeer is wel onstabiel, met warme dagen en veel vocht in de lucht. Dat heeft vaak onweer als gevolg. Maar het is onstabiliteit in een stabiele fase van de zomer.”
Het weer ging vorige week op 20 juli alle kanten op. Er was zon, maar ook regen en wolken. “Dat weerbeeld raken we de komende weken nog niet kwijt. De eerste twee weken van de hondsdagen zijn in ieder geval wisselvallig. En omdat het zo’n stabiele fase van de zomer is, verandert het ook niet vlug.”

Fotobijschrift: weervrouw Tjitske Wiebenga © Omrop Fryslân