‘Mijn wereld is alleen maar groter en mooier geworden’: Harma Grupstra vraagt aandacht voor laaggeletterdheid

Voor veel mensen zijn lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden vanzelfsprekend. Voor miljoenen Nederlanders is dat niet zo. Tijdens de Week van Lezen en Schrijven, die dinsdag 15 september eindigde, werd extra aandacht gevraagd voor mensen die moeite hebben met deze basisvaardigheden. Taalambassadeur Harma Grupstra vertelde bij Omroep Leeuwarden over haar eigen ervaringen en de stap die zij uiteindelijk zette om weer naar school te gaan.

Grupstra weet uit eigen ervaring hoe groot de drempel kan zijn. Als kind had ze al moeite op school. “Als je iets niet begrijpt, dan word je vervelend”, vertelt ze terugkijkend op haar jeugd. “Ik was een heel vervelend kind.” Pas veel later kwam ze opnieuw in aanraking met leren en schrijven. Toen ze vrijwilligerswerk deed bij voetbalvereniging MKV, werd haar gevraagd een stukje te schrijven. Dat bleek uiteindelijk een belangrijke aanleiding om terug naar school te gaan.

Schaamte en angst

De stap om weer te gaan leren was niet eenvoudig. Grupstra vertelt dat vooral de angst om voor dom te worden aangezien een grote rol speelde.

“Ik denk: ja, maar ik wil niet dat ze denken dat ik dom ben”, zegt ze. “Dat is wat in je hoofd komt. Dat ze je dom vinden.”

Volgens de Stichting Lezen en Schrijven speelt schaamte bij veel mensen een rol. Daardoor kan het lang duren voordat iemand hulp zoekt. Sommigen bespreken het eerst met een vertrouwd persoon of wachten totdat iemand uit hun omgeving het onderwerp ter sprake brengt. De gevolgen van moeite met lezen en schrijven kunnen ondertussen groot zijn. Brieven blijven bijvoorbeeld ongeopend liggen, waardoor problemen met instanties, financiën of de gezondheidszorg kunnen ontstaan.

Grupstra herkent dat. “Je denkt: zolang het in die la ligt, is het er niet. Hoef ik er niks mee.” ‘Je wereld wordt een stuk groter’
Voor mensen die zichzelf herkennen in haar verhaal heeft Grupstra een duidelijke boodschap: zoek hulp en durf de stap te zetten.“Ik zou zeggen: ga terug naar school”, vertelt ze. Volgens haar kan dat het verschil maken. “Want je wereld wordt een stuk groter.”

Ook de Stichting Lezen en Schrijven benadrukt dat mensen die moeite hebben met basisvaardigheden niet alleen staan. In Nederland gaat het volgens de organisatie om ongeveer drie miljoen mensen die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden. “Denk niet dat je de enige bent”, luidt de boodschap. “Want er zijn inderdaad echt veel meer mensen die moeite hebben met basisvaardigheden.”

Begrijpelijke communicatie

Niet alleen mensen die moeite hebben met lezen en schrijven kunnen volgens de geïnterviewden iets doen. Ook overheden, organisaties en media spelen een rol. Communicatie moet zo duidelijk mogelijk zijn, zodat mensen weten wat er van hen wordt verwacht. “Als de hoofdzaken er duidelijk in staan, dan is het voor deze doelgroep al een stuk begrijpelijker”, wordt in het interview uitgelegd. Belangrijke informatie moet volgens de gesprekspartners daarom niet onderaan een lange brief worden verstopt. “Zet het bovenaan. Niet erachteraan. Dan belandt het in de kliko.”

Ook nieuwsmedia kunnen volgens de Stichting Lezen en Schrijven bijdragen aan begrijpelijke communicatie. Dat gaat niet alleen om geschreven teksten, maar ook om mondelinge communicatie.

‘Mijn wereld is alleen maar groter geworden’

Grupstra heeft inmiddels haar eigen ervaringen ingezet als taalambassadeur. Ze gaat onder meer naar bedrijven, scholen en instellingen om te vertellen wat het betekent om laaggeletterd te zijn. Terugkijkend op de stap die zij zelf heeft gezet, is ze duidelijk over wat het haar heeft gebracht. “Mijn wereld is alleen maar groter geworden, mooier geworden. En dat gun ik gewoon iedereen.” Volgens haar is het daarnaast belangrijk om niet volledig afhankelijk te blijven van iemand uit de omgeving die helpt met lezen of schrijven. “Stel je voor dat diegene wegvalt. Dan sta je er alleen voor.” Daarom pleit ze ervoor om, waar mogelijk, zelf vaardigheden aan te leren en een netwerk om je heen op te bouwen. Tijdens het interview werd ook aandacht besteed aan het nummer 3 Miljoen Verhalen, geschreven door Mike Veldkamp. Het lied is geïnspireerd op het thema laaggeletterdheid en probeert zich in te leven in de mensen die dagelijks met dit probleem te maken hebben.