Van donker naar licht: aandacht voor suïcidepreventie tijdens Walk into the Light

Terwijl de meeste mensen nog slapen, begint op 10 september in Heerenveen Walk into the Light. Deelnemers verzamelen zich in het donker en lopen samen richting de zonsopkomst. De wandeling maakt deel uit van de landelijke aandacht voor suïcidepreventie tijdens de World Suicide Prevention Week.

De wandeling is bedoeld voor mensen die zelf met suïcidale gedachten te maken hebben gehad, nabestaanden, naasten, hulpverleners en iedereen die zich betrokken voelt bij het onderwerp. Juist het samen lopen, de stilte en het langzaam lichter worden maken de wandeling indrukwekkend.

Dat aandacht voor suïcidepreventie nodig blijft, blijkt ook uit de cijfers. Uit de RIVM Gezondheidsmonitor 2024 blijkt dat 36,5 procent van de 16- tot 25-jarigen in Leeuwarden ooit suïcidegedachten heeft gehad. In Fryslân gaat het om 31,8 procent en landelijk om 29,1 procent.

Binnen de LHBTI+-gemeenschap liggen de percentages hoger. Volgens de aangeleverde cijfers heeft 50 procent van de LHB-personen en 80 procent van de transgender personen ooit aan zelfdoding gedacht. In de algemene bevolking gaat het om 10 procent. Ook het percentage dat ooit een suïcidepoging deed ligt hoger: 6 procent onder homo- en biseksuele mannen, 10 procent onder lesbische en biseksuele vrouwen en 15 procent onder transgender personen, tegenover 2 procent in de algemene bevolking. Onder jongeren gaat het om 8 procent van de LHBTI-jongeren tegenover 2 procent van de jongeren in het algemeen.

De cijfers zijn gebaseerd op mensen van wie bekend is dat zij tot de betreffende groep behoren. Het is daarom niet bekend in hoeverre mensen die hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit niet kenbaar maken, in deze cijfers zijn meegenomen.

‘Ik wil hier weg’

Juul loopt dit jaar mee met Walk into the Light. Zij weet uit eigen ervaring hoe het is om suïcidale gedachten te hebben. Ze beschrijft haar gedachten uit die periode niet als ik wil dood, maar als: “Ik wil hier weg.”

Juist daarom vindt ze het belangrijk dat mensen niet alleen blijven met wat er in hun hoofd gebeurt. Praten kan volgens haar ruimte geven.

“Als je er alleen mee blijft lopen en denkt dat je de enige op de wereld bent die zich zo voelt, kan het enorm zwaar worden. Als je erover praat, kan dat lucht geven.”

Volgens Juul moet suïcide niet iets zijn waar pas over gesproken wordt wanneer iemand in een crisis terechtkomt. Het onderwerp moet normaler worden en bespreekbaar zijn, ook met jongeren. Mensen moeten de ruimte voelen om eerlijk te zeggen hoe het werkelijk met ze gaat.

Meer dan alleen een gesprek

Suïcidepreventie gaat volgens Juul bovendien over meer dan alleen het voeren van een gesprek. Ook het gevoel ergens bij te horen en van betekenis te zijn, speelt een belangrijke rol.

Dat ervaart ze zelf. Toen het moeilijk met haar ging, bleef ze naar haar werk komen.

“Als ik het niet trek, dan kom ik juist naar mijn werk toe. Ik ben heel dankbaar dat ik op een plek werk waar dat kan. Ik snap dat het voor werkgevers lastig kan zijn, maar je kunt van grote betekenis zijn voor mensen die met iets als dit rondlopen.”

Volgens Juul is dat belangrijk: iemand die het moeilijk heeft, moet niet alleen als slachtoffer worden gezien, maar als iemand die erbij hoort en van waarde is.

“Je moet mensen niet alleen zien als slachtoffer, maar als een waardevol lid van de maatschappij. Ook als het even niet lukt, moet je kunnen blijven meedoen.”

Tegelijkertijd ziet Juul dat mensen die hulp zoeken soms moeite hebben om op de juiste plek terecht te komen. Ze kunnen volgens haar van het kastje naar de muur worden gestuurd, ook wanneer duidelijk lijkt waar de problemen vandaan komen.

Juist daarom vindt ze het belangrijk dat mensen eerder signalen herkennen en dat er plekken zijn waar iemand terechtkan zonder eerst alles te hoeven uitleggen of bewijzen.

Van stilte naar gesprek

Walk into the Light maakt het onderwerp op een bijzondere manier zichtbaar. Deelnemers verzamelen zich wanneer het nog donker is en lopen gezamenlijk richting het licht. Er is ruimte voor stilte, maar ook voor gesprekken en persoonlijke verhalen.

Vorig jaar liepen ongeveer honderd mensen mee in Dokkum. Nabestaanden, hulpverleners en mensen die zelf met suïcidale gedachten te maken hebben gehad, deelden hun ervaringen. De wandeling verliep grotendeels in stilte. Juist die combinatie van stilte, persoonlijke verhalen en het langzaam zien opkomen van de zon maakte indruk.

De wandeling draait daarmee niet alleen om het stilstaan bij zelfdoding, maar ook om verbinding. Juist doordat mensen samen in stilte door de vroege ochtend lopen, wordt zichtbaar dat het onderwerp niet alleen achter gesloten deuren hoeft te bestaan.

Ook Leeuwarden vraagt aandacht

Ook de gemeente Leeuwarden vraagt tijdens de World Suicide Prevention Week aandacht voor suïcidepreventie. Vanaf 7 september deelt de gemeente samen met Stichting 113 Zelfmoordpreventie geeloranje lintjes uit. De lintjes staan voor hoop, verbinding en naar elkaar omkijken.

Inwoners kunnen in de gemeentehal een lintje ophalen en daar onder het genot van koffie en oranjekoek met elkaar in gesprek. Ook bij buurt- en dorpskamers zijn de lintjes verkrijgbaar.

Wethouder Abel Reitsma roept inwoners op om signalen serieus te nemen, naar elkaar om te kijken en het gesprek over zelfdoding niet uit de weg te gaan. De gemeente wil dat inwoners zich gezien, gehoord en gesteund voelen.

Die oproep sluit aan bij wat Juul vanuit haar eigen ervaring vertelt. Suïcidepreventie gaat volgens haar niet alleen over hulp op het moment dat het misgaat, maar ook over eerder signaleren, luisteren en ervoor zorgen dat iemand zich niet alleen voelt staan.

Van donker naar licht

Op 10 september begint de wandeling in Heerenveen opnieuw wanneer het nog donker is. Deelnemers lopen samen richting de zonsopkomst.

Juist dat beeld maakt Walk into the Light zo indrukwekkend: een groep mensen die vroeg in de ochtend samen op pad gaat voor een onderwerp waar nog altijd een stilte omheen hangt.

De wandeling lost geen problemen op. Maar door samen te lopen, verhalen te delen en het onderwerp zichtbaar te maken, ontstaat wel ruimte voor gesprek en verbinding.

En misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste boodschap van de wandeling: dat iemand die het moeilijk heeft, niet alleen hoeft te blijven met wat er in zijn of haar hoofd gebeurt.

Wie zelf aan zelfdoding denkt of zich zorgen maakt om iemand anders, kan dag en nacht contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of 0800-0113 of kijk op www.113.nl.