Kijk eens omhoog: verborgen plafondschilderingen in Leeuwarden

“Het begon met gewoon een schilderklus, met krabben en kleurtjes tegengekomen” vertelt Hedser Heidstra. Wie in een oud huis woont, heeft soms meer geschiedenis boven zich dan je denkt. In een woning in de Oranjewijk in Leeuwarden kwamen onlangs twee bijzondere plafondschilderingen weer tevoorschijn, verscholen onder meer dan tien lagen verf.

Volgens historicus Meindert Schroor ontstond de Oranjewijk aan het begin van de twintigste eeuw. Aanvankelijk waren er plannen om achter de herenhuizen aan de Emmakade villa’s te bouwen, maar deze plannen kwamen niet van de grond. Rond 1904 werd het plan aangepast en werd de Oranjewijk als woonwijk ontwikkeld. Uit adresboeken uit het begin van de twintigste eeuw blijkt dat er in deze wijk vooral mensen uit de midden- en hogere beroepsgroepen woonden. In het adresboek van 1918 worden onder andere beroepen genoemd zoals arts, predikant, bankdirecteur, fabrieksdirecteur, leraar, ingenieur en handelaar. Dit wijst erop dat de wijk een gemengd maar relatief welgesteld karakter had. De adresboeken van Leeuwarden zijn gedigitaliseerd en te raadplegen via het Historisch Centrum Leeuwarden.

Jugendstil

Schilderbedrijf In Stijl uit Marsum van Heidstra zou beginnen met het plafond wit sauzen toen er ineens kleuren onder de verflaag opdoken. Vanuit ervaring wist hij dat dit kon wijzen op een oude schildering. Wat begon als een gewone klus, veranderde zo in een zoektocht naar een stukje vergeten geschiedenis. De decoraties blijken uit rond 1900 te stammen en horen bij de zogenaamde Jugendstil-stijl. Kenmerkend zijn de losse, organische motieven; krullen, bloemen, kastanjebladeren en bloesems in warme kleuren. De decoratie is ambachtelijk aangebracht, vaak met een doorstuiftechniek;  het patroon wordt eerst overgetekend op kalkpapier en het patroon wordt dan doorgeprikt met een naald of puntig voorwerp daarna met houtskool doorgestuift op het plafond overgebracht en daarna overgetekend en in geschilderd. Dit werd toen ook gebruikt, te zien aan de zwarte stipjes op het plafond. En geeft een handgemaakt, levendig effect, typisch voor de tijd rond de eeuwwisseling. Met een klein scalpelmesje verwijderde Heidstra laag voor laag de verflagen boven de oude lijnolieverf, zodat de originele decoraties weer zichtbaar werden.

Het is geen monumentaal pand

Het voorkamerplafond kon grotendeels worden gerestaureerd; het andere is deels gereconstrueerd op basis van de gevonden patronen. “Dat komt wel vaker voor, bijzondere van dit project, dat deze bewoners tijd en geld ervoor over hadden. Ruimte om te onderzoeken”. Het is geen monumentaal pand en er geen subsidie beschikbaar was. Toch besloten de bewoners om de schilderingen weer te laten zien. “Ik vermoed dat er in Leeuwarden nog meer van dit soort verborgen schilderingen bestaan, maar veel verdwijnen onder nieuwe verflagen”, aldus Heidstra.

Misschien dus een goede reden om, als je in een oud huis woont, af en toe eens omhoog te kijken.

(foto’s Hedser Heidstra)