“AOW is het fundament van de welvaartsstaat en de overheid is geen goede huisvader geweest” – 50Plus bij Leeuwarden Stemt
50Plus zit momenteel niet in de Tweede Kamer, maar staat in de peilingen op 2 zetels. Welke plannen hebben zij gepresenteerd dat zij (mogelijk) weer de Tweede Kamer in kunnen? Waarom vindt 50Plus de AOW het fundament van de welvaartsstaat? Hoe kijken zij tegen het nieuwe pensioenstelsel aan? En wat zijn hun plannen omtrent de wooncrisis en het zorgvraagstuk? Herman Nota, secretaris van 50Plus Friesland en kandidaat Kamerlid van 50Plus, kwam langs bij Leeuwarden Stemt om de plannen te bespreken. De hele aflevering is terug te luisteren via de website of Spotify (Leeuwarden Stemt). De samenvatting inclusief beeld is te bekijken op YouTube.
Herman Nota was de gast die bij de laatste aflevering van Leeuwarden stemt. Hij is secretaris bij 50Plus Friesland en heeft zich kandidaat gesteld voor de Tweede Kamerverkiezingen. Hij komt uit oorspronkelijk Friesland en is na zijn pensioen weer in Friesland komen wonen. Hij geeft aan geen politicus te zijn maar iemand met een hart voor de partij. De ideologie van 50Plus is om alle ouderen een stem te geven. De speerpunten van de verkiezingen zijn inkomen en koopkracht, wonen en zorg en veiligheid. Dat zijn de punten die de lijsttrekker van 50plus naar voren moet brengen in de Tweede Kamer, geeft Herman aan.
Dertiende maand voor AOW’ers
Herman van 50Plus vertelt dat volgens zijn partij de AOW het fundament is van de Nederlandse welvaartsstaat. De AOW bestaat sinds 1956 en iedereen die tussen zijn vijftiende en vijfenzestigste in Nederland woont, bouwt jaarlijks twee procent op. Wie die hele periode in Nederland heeft gewoond, krijgt op zijn AOW-leeftijd een volledige AOW-uitkering, ongeacht of er wel of geen premie is betaald. Herman legt uit dat dit het fundament vormt van het inkomen van gepensioneerden, omdat pensioenfondsen alleen aanvullend pensioen opbouwen. Dat aanvullend pensioen is bedoeld om samen met de AOW uit te komen op ongeveer zeventig procent van het laatstverdiende salaris of van het middelloon. Die zeventig procent is gebaseerd op het ambitieniveau van de pensioenfondsen, omdat iemand na zijn pensionering geen AOW-premie meer betaalt en netto ongeveer op hetzelfde bedrag uitkomt als voor zijn pensioen. Volgens Herman is dit precies de reden waarom de AOW het fundament is van de welvaartsstaat. 50Plus vindt dat er een dertiende maand bij de AOW moet komen. Herman vertelt dat daar een heel verhaal achter zit. In politiek Den Haag gaan namelijk stemmen op om AOW’ers AOW-premie te laten betalen. Dat wordt de fiscalisering van de AOW genoemd. In dat geval is er geen onderscheid meer tussen werkenden en AOW’ers, en zou iedereen evenveel premie betalen. Herman zegt dat dit plan, dat onder andere door mevrouw Kaag is laten doorrekenen, tussen de acht en negen miljard euro oplevert. De reden dat dit wordt voorgesteld, is volgens hem dat werkenden door heffingskortingen naar verhouding niet de volle premie betalen, maar ongeveer de helft. Daardoor vallen de inkomsten lager uit en wordt nu gekeken naar AOW’ers om ook premie te laten betalen. Volgens Herman is dat in strijd met het oorspronkelijke doel van de AOW, namelijk dat werkenden premie betalen om de AOW te kunnen bekostigen. 50Plus wil daar een duidelijke grens trekken. De partij gaat eisen dat er een dertiende maand komt. Hij legt uit dat een dertiende maand de overheid tussen de twee en drie miljard euro zou kosten. Volgens hem gaat het 50Plus niet alleen om de financiële kant, maar vooral om het openbreken van de discussie. De partij wil dat mensen zich afvragen wat ze hiervan vinden en dat de omgeving wordt gemobiliseerd. Herman zegt dat 50Plus zich iets minder druk maakt om de precieze financiering, maar dat het vooral gaat om het principe dat de AOW een recht en het fundament van de welvaartsstaat is.
We gaan naar “casino-pensioenen”
Herman van 50Plus legt uit dat het huidige pensioenstelsel in principe goed functioneert en dat eventuele problemen binnen het bestaande systeem opgelost hadden kunnen worden. Toch wordt vanaf 1 januari overgestapt naar een nieuw stelsel. Herman zegt dat hij tot op de dag van vandaag niet weet wat het precies gaat worden en hoe de regelingen eruitzien. Daar heeft hij als pensioengerechtigde ook geen invloed op. Volgens hem wordt pas in november duidelijk wat er daadwerkelijk verandert. In de nieuwe wet is de instemming van het individu geschrapt. In de huidige wetgeving geldt nog dat ieder aangesloten lid van een pensioenfonds bij een wijziging afzonderlijk ja of nee kan zeggen. Die mogelijkheid verdwijnt volledig in het nieuwe systeem. Daarnaast worden volgens Herman de buffers in het nieuwe stelsel gehalveerd, van dertig naar vijftien procent. Dat maakt het systeem veel kwetsbaarder voor financiële schommelingen. De waarde van pensioenen gaat daardoor meer meebewegen met de beurs: soms zit het mee, maar soms ook tegen. Wanneer de beurzen dalen, zou de buffer voor demping moeten zorgen, maar als het te ver tegenzit, kan die buffer dat niet opvangen. Dan kan het pensioenfonds besluiten om de uitkeringen te verlagen. Herman vergelijkt dit met een lijfrenteverzekering waarbij mensen direct de gevolgen merken van koersdalingen. Hij noemt het nieuwe stelsel een gevolg van het beleid van wat hij een neoliberaal kabinet-Rutte noemt, dat volgens hem een ‘casino-pensioenfonds’ heeft gecreëerd.
Het terugdraaien van deze veranderingen is volgens Herman vrijwel onmogelijk. Zodra de overstap is gemaakt, is er geen weg meer terug. De invoering van het nieuwe stelsel brengt grote technische en financiële aanpassingen met zich mee, onder andere voor computersystemen en ICT. Daar gaat veel geld in om. Eisen dat het anders moet, heeft volgens hem geen zin, want het is inmiddels te laat. Hij zegt dat we er met z’n allen zijn ingeluisd. 50Plus wil binnen het nieuwe stelsel wel indexatie van pensioenen realiseren, al erkent Herman dat dit genuanceerd ligt. Zowel in het oude als in het nieuwe stelsel is indexatie nooit gegarandeerd. Wanneer de beurs tegenvalt, heeft een fonds simpelweg niet genoeg om te kunnen indexeren. Indexatie kan alleen plaatsvinden als de financiële situatie dat toestaat. Toch noemt Herman het een belangrijk punt van discussie, omdat werd beloofd dat indexatie in het nieuwe systeem wél mogelijk zou zijn, terwijl dat in het oude niet kon. Volgens hem klopt dat beeld niet. In het oude systeem hield De Nederlandsche Bank de rekenrente structureel laag, wat volgens Herman neerkwam op chantage. Terwijl de rendementen in werkelijkheid gemiddeld zeven procent per jaar bedroegen, wat genoeg is om elke tien jaar het vermogen te verdubbelen, werd indexatie toch tegengehouden. Hij zegt dat dit bewust is gedaan om het nieuwe stelsel aantrekkelijker te laten lijken, door de belofte dat het daar wél zou mogen. Over de toekomst is Herman realistisch. Voor de aanvullende pensioenen kan 50Plus niets meer veranderen; dat is een gepasseerd station. De overstap naar het nieuwe stelsel is onvermijdelijk. Wat de partij nog wel kan doen, ligt aan de AOW-kant. Daar kan 50Plus richting geven en invloed uitoefenen. Herman noemt als voorbeelden de strijd voor een dertiende maand en het tegenhouden van plannen om AOW’ers premie te laten betalen. Maar daarvoor is volgens hem wel maximale inzet nodig, met alle kracht richting Den Haag en de Tweede Kamer.
Van erven naar sparen
50Plus wil dat de erfbelasting wordt afgeschaft. Herman legt uit dat veel AOW’ers en gepensioneerden jarenlang hard hebben gewerkt, vaak meer dan veertig of vijfenveertig jaar. Ze hebben een huis kunnen kopen, de kinderen zijn het huis uit, en het grootste deel van hun vermogen zit in dat huis. Dat huis is niet gekocht als investering om winst mee te maken, maar om in te wonen. Wanneer er daarnaast wat spaargeld is opgebouwd, noemt hij dat een verstandige keuze, omdat ook op hoge leeftijd financiële zekerheid belangrijk blijft. Herman vindt het dan onrechtvaardig dat dit vermogen, dat uit netto loon is opgebouwd, opnieuw zwaar wordt belast wanneer het naar de erfgenamen gaat. Volgens hem is dat geld al eens verdiend en belast, en hoort de overheid daar bij een erfenis niet opnieuw de hand op te leggen.
Herman van 50Plus vertelt dat zijn partij de Zilvervlootregeling opnieuw wil invoeren, speciaal bedoeld voor jongeren. Twee van zijn broers hebben destijds zelf meegedaan aan deze regeling, die volgens hem een succesvolle manier was om jongeren te leren sparen. Het idee is eenvoudig: zodra je gaat werken en nog thuis woont, kan je een deel van je inkomen op een speciale spaarrekening zetten. Daarover krijg je een aantrekkelijke rente, mits je het geld laat staan tot het einde van de looptijd. Wanneer je vervolgens toe bent aan de volgende stap in het leven, bijvoorbeeld een eigen huis, gezin of toekomstplannen, komt het bedrag vrij. Volgens Herman kan het herinvoeren van deze regeling jongeren helpen om opnieuw spaarzin te ontwikkelen. In een tijd waarin het voor jonge mensen moeilijk is om te starten op de woningmarkt, biedt zo’n regeling een extra steun in de rug. Jongeren leren niet alleen sparen, maar bouwen ook een klein kapitaal op voor later. Daarnaast wil 50Plus dat er, net als vroeger, een bonus vanuit de overheid aan wordt gekoppeld. Die bonus maakt het volgens Herman aantrekkelijker om mee te doen en vergroot de kans dat jongeren financieel zelfstandiger aan hun toekomst kunnen beginnen.
Ouderenhuisvesting als sleutel tot de woningmarkt
Volgens 50Plus ligt een belangrijk deel van de oplossing voor de woningnood bij het bouwen van geschikte woningen voor ouderen. Herman legt uit dat wanneer ouderen doorstromen naar passende woonruimte, er juist meer huizen vrijkomen voor jongeren. Herman geeft als voorbeeld een appartementencomplex waar een 94-jarige kennis van hem woont. Zij leeft daar zelfstandig, maar kan gebruikmaken van de aanwezige thuishulp in het gebouw. Er is bovendien een gezamenlijke ruimte waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Omdat de thuishulp in het complex zelf werkt, gaat er ook geen tijd verloren aan reistijd. Voor Herman is dit een goed voorbeeld van hoe wonen voor de alleroudsten ingericht kan worden. In zijn eigen omgeving ziet Herman dat de babyboomgeneratie over het algemeen fitter oud wordt dan eerdere generaties, mede doordat zij minder zwaar werk hebben gedaan. Daardoor ontstaat de zorgvraag vaak pas op hogere leeftijd. Veel ouderen wonen al tientallen jaren in hun eigen huis en verhuizen niet snel, zeker niet in Noord-Nederland. De behoefte aan zorg groeit pas later, maar juist tussen het zelfstandig wonen en het moment dat intensieve zorg nodig is, is er volgens Herman te weinig aanbod. Tussen de thuissituatie en het verzorgingstehuis is bijna niets meer. Dat tussensegment moet volgens hem opnieuw worden ingevuld, en dat vraagt om een andere manier van bouwen en plannen. Daarom pleit 50Plus voor de bouw van 290.000 levensloopbestendige woningen. Herman woont zelf ook in zo’n woning en ziet het als een belangrijke oplossing voor ouderen die niet direct naar een verzorgingstehuis hoeven. Toch waarschuwt hij dat het niet overal zinvol is om dat aantal als doel te stellen. Er moet volgens hem per regio gekeken worden naar de vraag, want in sommige gebieden kan dat leiden tot leegstand. In Friesland, waar Herman actief is, vraagt de partij zich af of er werkelijk zoveel behoefte is aan die hoeveelheid levensloopbestendige huizen. Hij legt uit dat bouwen tijd kost, terwijl de huidige generatie zeventigers niet allemaal negentig wordt. Tegelijkertijd zal de groep die nu nog weinig zorg nodig heeft over tien of twintig jaar wél hulpbehoevend worden. De uitdaging ligt dus in het vinden van een evenwicht tussen toekomstgericht bouwen en het voorkomen van leegstand. Op dit moment staan er veel mensen op de wachtlijst die intensieve zorg nodig hebben, en daar is nog altijd te weinig plek voor. Herman noemt het voorbeeld van mensen met dementie, voor wie passende woonruimte dringend nodig is. Volgens hem moet de woningmarkt veel meer rekening houden met de verschillende woon- en zorgbehoeften in elke regio. 50Plus wil dat er weer bejaardentehuizen terugkeren, maar dan in een moderne vorm. Dat kan volgens Herman bijvoorbeeld in de vorm van een appartementencomplex waar mensen vanaf hun zeventigste zelfstandig kunnen wonen en waar de zorg meegroeit naarmate de hulpvraag toeneemt. Hij wijst wel op de moeilijkheden, vooral in kleinere regio’s. In plaatsen zoals IJlst werd een oud tehuis gesloopt om plaats te maken voor een nieuw gebouw, maar in de tussentijd moesten bewoners ergens anders heen. Daardoor raken mensen hun sociale omgeving kwijt, wat voor ouderen extra zwaar is. Juist dat wil Herman onder de aandacht brengen binnen de partij. Plannen voor wonen en zorg mogen niet los van de lokale gemeenschap gezien worden, maar moeten afgestemd zijn op de situatie ter plekke.
Ruimtelijke ordening opnieuw op de agenda
50Plus wil dat de minister van Volkshuisvesting terugkeert. Herman legt uit dat deze hele ministerpost in 2010 werd afgeschaft, en dat de taken werden verdeeld over andere ministersposten. 10 jaar later, in 2023, is er weer een minster ingesteld, maar er is geen nieuw minsterie opgesteld. Hierdoor is er een gat ontstaan. Volgens hem hebben de kabinetten van de VVD in die periode met een “grote bulldozer” alle problemen vooruitgeschoven. Nu kost het veel meer om alles weer op orde te brengen. Ruimtelijke ordening is volgens Herman hard nodig, omdat in Nederland elke vierkante meter al een bestemming heeft. Als de ene partij iets wil, moet een andere partij opschuiven. Hij wijst erop dat het lang duurt voordat nieuwe steden echt ontstaan. Lelystad en Almere deden daar volgens hem minstens tien tot twintig jaar over. Daarom waarschuwt hij dat we voorzichtig moeten zijn met nieuwe bouwplannen. Nu bouwen kan later leegstand opleveren. Er is wel een groot woningtekort, maar volgens Herman is het niet eenvoudig op te lossen. Bouwvakkers zijn schaars en bouwmaterialen gaan mogelijk in de toekomst wel naar plekken als de Gazastrook en Oekraïne. Hij ziet daarom niet snel grote veranderingen ontstaan. Het huidige woningprobleem is volgens Herman een gevolg van het afschaffen van de minister van Volkshuisvesting, iets wat Nederland de komende twintig jaar nog zal voelen.
Van huisartsenpost tot dementieprogramma: 50Plus wil regie op ouderenzorg
Volgens 50Plus moet er een ouderenzorgwet worden ingevoerd. Deze wet moet ervoor zorgen dat de zorgwetgeving ondersteunend wordt op het moment dat de zorgvraag hoog is. Er komen steeds meer ouderen, en ouder worden brengt nu eenmaal gebreken met zich mee, geeft Herman aan. Daarom moet worden gewaarborgd dat de benodigde zorg ook daadwerkelijk geleverd kan worden. Daarvoor hoeft niet per se een aparte minister te komen, maar het is wel noodzakelijk dat de zorgvraag kan worden opgevangen. Op dit moment is er namelijk een probleem in de zorg, in deze sector vindt vergrijzing plaats, waardoor tekorten aan personeel ontstaan. Wat er precies gedaan kan worden aan het tekort in de zorg, is volgens de partij een moeilijke vraag. Er zullen oplossingen bedacht moeten worden, bijvoorbeeld door het gebruik van technologie die ouderen kan ondersteunen bij dagelijkse handelingen. Volgens 50Plus kan de zorg niet op dezelfde manier doorgaan als nu. Er moet iets nieuws worden bedacht om de problemen op te lossen. Een van de belangrijkste plannen van de partij is het versterken van de eerstelijnszorg. De huisartsenposten spelen daarbij een cruciale rol. 50Plus vindt dat deze voorzieningen behouden en versterkt moeten worden, maar vraagt zich ook af of ze het kunnen volhouden als de zorgvraag verder toeneemt. Wanneer de vraag groter wordt dan het aanbod, gaat het mis. Veel mensen maken zich daar terecht zorgen over. Vooral in de noordelijke provincies, waar grote en kleine woonkernen door elkaar liggen, is de situatie zorgelijk. In de kleinere dorpen liggen de huisartsenposten vaak vele kilometers verderop, waardoor de toegankelijkheid van zorg onder druk staat. Daar moet volgens Herman op worden ingespeeld.
Er moet volgens 50Plus een “Nationaal Dementieprogramma” komen dat ervoor zorgt dat ouderen met dementie in verschillende situaties beter geholpen kunnen worden. Herman vertelt dat hij eens heeft meegemaakt dat een vrouw met een rollator vroeg in de ochtend over een gevaarlijke weg wilde oversteken. De politie moest toen komen en het verkeer stilzetten. Dat soort situaties ontstaan volgens hem omdat veel mensen met dementie op de wachtlijst staan, maar nergens terechtkunnen. Dat zorgt voor maatschappelijke problemen, en dat wil je niet. Er moet dus iets worden opgelost om zulke situaties te voorkomen. 50Plus wil niet dat dit een taak van de politie blijft. Of preventie zin heeft, is volgens Herman de vraag. Preventieve zorg moet veel eerder in het leven plaatsvinden om later effect te hebben. Ouder worden betekent dat organen slijten, dus het is de vraag of dat te voorkomen is. Medisch specialisten moeten bekijken of dat mogelijk is, maar waarschijnlijk zal er altijd een groep zijn die dementie krijgt. Daardoor blijft er ook een groep mensen, zoals de politie, die ermee te maken houdt.
Verruiming van de euthanasiewet
De euthanasiewet moet worden verruimd, geeft Herman aan. De reden hiervoor is dat mensen gemiddeld steeds ouder worden. Op een bepaald moment zijn er situaties waarin oud worden mooi is, maar oud zijn een probleem wordt. Dat geldt vooral voor mensen die volledig gehandicapt zijn en niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Wanneer iemand voor alles hulp nodig heeft, ontstaat volgens Herman een situatie waarin mensen kunnen denken dat het genoeg is geweest. Sommige mensen geven dan zelf aan dat ze niet meer verder willen. Op dit moment is vrijwillige euthanasie al mogelijk, maar 50Plus vindt dat de regelgeving verder moet worden verruimd. Wel zal er volgens Herman altijd sprake blijven van misstanden rondom dit onderwerp, hoe goed de regels ook zijn.
Meer blauw op straat én bewustere burgers
50Plus wil de veiligheid, vooral online, verbeteren door mensen bewuster te maken van de risico’s. Dat is volgens Hermam een bewustwordingsproces. Er bestaan nu al cursussen die daarbij helpen, waarbij studenten een actieve rol spelen. Ook bij situaties waarin malafide personen aan de deur komen, is bewustwording belangrijk. Mensen moeten volgens Herman leren om duidelijk te zeggen dat ze geen interesse hebben. Daarnaast vindt hij dat bedrijven meer verantwoordelijkheid moeten nemen. Verkopers op straat mogen niet zomaar iedereen iets aansmeren, en als dat wel gebeurt, zou hun vergunning kunnen worden ingetrokken. Verder wil 50Plus meer politie op straat. In de politiekorpsen treedt echter ook vergrijzing op, wat een groot vraagstuk vormt. Tegelijkertijd vindt de partij dat de overheid de afgelopen jaren onvoldoende heeft gedaan om dit probleem aan te pakken. Herman zegt dat de regering geen goede huisvader is geweest. Bovendien wordt er veel politie ingezet bij demonstraties over onderwerpen waar burgers ontevreden over zijn. Wanneer agenten daarvoor worden ingezet, moeten zij daarna (terecht) uitrusten, waardoor er uiteindelijk minder blauw op straat overblijft. De maatschappij moet volgens 50Plus zo worden ingericht dat er geen behoefte meer is aan actiegroepen en demonstraties waarbij ME-eenheden nodig zijn. Dat kan alleen als de regering daadwerkelijk iets doet om de oorzaken van die onvrede weg te nemen.
Afsluiting
Herman geeft aan dat je je ervan bewust moet zijn dat er nu toch weer een aanslag op het AOW inkomen aan zit te komen. Hiervoor moet geld op tafel komen. Politici denken dat ze dat nu bij de gepensioneerden moeten weghalen. Daar moeten we ons op richten, en daar hebben we 50 plus nodig, geeft Herman aan.
