“Sociaal, rechtvaardig en solidair beleid” – GroenLinks-PvdA bij Leeuwarden Stemt
Daan Olivier kwam langs bij Leeuwarden Stemt om het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA door te spreken. Arnold Vreeken stelde de kritische vragen. In hoeverre moet de overheid zich bemoeien met woningbouw? Is het klimaatdoel van 2040 haalbaar? En kan (bijna) gratis openbaar vervoer wel uit? De volledige aflevering is terug te luisteren via de website. De samenvatting inclusief beeld is te bekijken op YouTube. Let op: er zijn tot en met 27 oktober er extra uitzendingen van Leeuwarden Stemt op maandag tussen 18:00 en 19:00 bij Omroep Leeuwarden.
Daan Olivier (32) is lid van de Provinciale Staten voor GroenLinks-PvdA en inmiddels twee jaar politiek actief. Voor zijn politieke loopbaan was hij beroepswielrenner. In die periode dacht hij dat zijn kansen vooral het resultaat waren van zijn eigen inzet. Gaandeweg kwam hij er echter achter dat die kansen ook mogelijk werden gemaakt door de voorzieningen om hem heen. Bijvoorbeeld de inzet van vrijwilligers en het feit dat zijn ouders hem konden steunen in zijn sportcarrière. Toen hij door een blessure moest stoppen met wielrennen, groeide bij hem de overtuiging dat meer jongeren de kans moeten krijgen om hun dromen waar te maken. Daarvoor is volgens hem meer solidariteit nodig. GroenLinks-PvdA staat voor een sociaal en rechtvaardig beleid, met keuzes die eerlijk zijn. Niet alleen voor de huidige generatie, maar ook voor toekomstige generaties. De speerpunten van de partij voor deze verkiezingen zijn betaalbaar wonen, het schoon doorgeven van het land, het halen van de klimaatdoelen, het beschermen van democratische waarden, toegankelijke en betaalbare zorg en een goed functionerend openbaar vervoer.
Wonen is een recht, geen verdienmodel
GroenLinks-PvdA stelt dat wonen een recht is en geen verdienmodel. Volgens de partij is wonen de afgelopen jaren te veel aan de markt overgelaten, waardoor vastgoedspeculatie een groot probleem is geworden. Rechtse partijen spreken vaak over de ‘woningmarkt’, wat volgens Daan betekent dat er winst gemaakt mag worden op iets wat een basisbehoefte is. Hij geeft aan dat de partij vindt dat wonen een grondrecht is en dat de overheid de plicht heeft om te zorgen voor voldoende betaalbare woningen. De overheid moet volgens hem de regie weer in handen nemen door meer te investeren in woningcorporaties. Daarnaast zou de groep mensen die in aanmerking komt voor een sociale huurwoning groter moeten worden. Ook pleit de partij voor sociale koopwoningen, zodat kopen weer betaalbaarder wordt. In principe zou driekwart van de Nederlanders recht moeten hebben op een sociale huurwoning. Hij wijst erop dat steeds meer starters en jongeren naar het buitenland vertrekken vanwege het woningtekort, iets wat volgens hem moet worden voorkomen. Woningcorporaties zouden in staat zijn om op korte termijn 100.000 woningen te bouwen, als er 36 miljard euro in wordt geïnvesteerd.
Ook pleit GroenLinks-PvdA voor een ‘wet versnelling woningbouw’, waarmee regels die woningbouw belemmeren kunnen worden aangepakt, zoals de stikstofproblematiek. Daarnaast zou het volgens Daan moeilijker moeten worden om langdurig bezwaar aan te tekenen tegen nieuwe bouwprojecten. Huidige bewoners kunnen nieuwbouw nu vaak jarenlang tegenhouden, terwijl het recht van woningzoekenden onvoldoende wordt meegewogen. Met de nieuwe wet zouden bezwaarprocedures kunnen worden verkort en het recht van woningzoekenden sterker vertegenwoordigd worden. Volgens Daan hoeven bouwbedrijven in de vrije sector niet te vrezen voor negatieve gevolgen van deze plannen. Deze bedrijven kunnen ook worden ingezet bij de bouw van sociale huur- en koopwoningen. Woningcorporaties zouden met de voorgestelde investeringen jarenlang zekerheid en financiële ruimte hebben, waarmee 100.000 woningen kunnen worden gerealiseerd. Op dit moment, nu woningbouw nog grotendeels aan de markt wordt overgelaten, worden er jaarlijks slechts 40.000 woningen gebouwd. Door te investeren en duidelijke doelen te stellen, krijgen gemeenten en bouwbedrijven meer zekerheid. Gemeenten zouden bovendien het eerste recht moeten krijgen om grond te kopen nabij woonkernen, zodat speculatie wordt voorkomen. Waar mogelijk zou landbouwgrond kunnen worden gebruikt voor woningbouw, aldus Daan.
Energie uit eigen land, niet uit fossiel
In 2040 zou Nederland klimaatneutraal moeten zijn. Dat doel komt niet uit de lucht vallen, benadrukt Daan. Wetenschappers waarschuwen al langer dat dit noodzakelijk is om de gevolgen van de klimaatcrisis te beperken. Oceanen kunnen steeds minder CO₂ opnemen, en de opwarming van de aarde leidt tot extreme weersomstandigheden. Daan geeft als voorbeeld de grote branden in Zuid-Frankrijk afgelopen zomer. Volgens Daan is het daarom niet langer mogelijk om weg te kijken. GroenLinks-PvdA vindt dat de 14 miljard euro die het huidige kabinet heeft gereserveerd voor kernenergie, beter kan worden ingezet voor isolatie van woningen en voor de opwekking van wind- en zonne-energie van eigen bodem. Nederland wekt momenteel slechts 20 procent van zijn eigen energie op, en dat percentage moet snel omhoog. De partij is daarnaast tegen gaswinning in Nederland. Daan wijst erop dat voor slechts enkele jaren gaswinning permanente schade wordt toegebracht aan het veenweidegebied, met verzakkingen van huizen en blijvende onzekerheid bij bewoners tot gevolg.
De manier om klimaatneutraal te worden ligt volgens hem in de manier waarop energie wordt opgewekt en gebruikt. Er moet meer energie worden bespaard en meer nadruk komen op lokale, duurzame energiebronnen. Daan noemt de stijgende gasprijzen tijdens de oorlog in Oekraïne als voorbeeld van de afhankelijkheid van het buitenland die Nederland moet verminderen. GroenLinks-PvdA pleit daarom voor een grotere focus op in Nederland opgewekte energie en voor een afbouw van fossiele brandstoffen. Kernenergie ziet de partij niet als oplossing, vooral vanwege de hoge kosten. Volgens Daan is kernenergie een verouderde techniek waarvan de kosten blijven stijgen, mede door strengere veiligheidseisen. Nieuwe kerncentrales blijken in de praktijk vaak drie keer duurder uit te vallen dan gepland. Publiek geld zou daar volgens hem niet naartoe moeten gaan. De markt mag wat GroenLinks-PvdA betreft wel investeren in kernenergie, maar er is weinig bereidheid om dat daadwerkelijk te doen. Daan stelt dat de overheid zich daarom beter kan richten op duurzame alternatieven.
Groen mag niet duur zijn
Klimaatbeleid moet volgens Daan rechtvaardig en sociaal worden uitgevoerd. Dat betekent dat grote vervuilers de rekening moeten betalen en dat er een nationale CO₂-heffing moet komen. De vraag is daarbij hoe kan worden voorkomen dat bedrijven de kosten voor energie doorberekenen aan hun klanten. Volgens Daan kan dat worden tegengegaan door meer concurrentie te stimuleren. GroenLinks-PvdA wil daarnaast 25 miljard euro investeren in bedrijven die willen vergroenen. Dat geld moet worden gebruikt voor verduurzaming en innovatie binnen de industrie. Waar Volt bijvoorbeeld vindt dat Tata Steel moet verdwijnen, wil GroenLinks-PvdA juist dat het bedrijf overstapt op de productie van groen staal. Bedrijven die niet willen verduurzamen, zouden hogere kosten moeten betalen, zodat er een eerlijk speelveld ontstaat, legt Daan uit.
De overgang van fossiele naar schone energie vraagt veel van de samenleving, en GroenLinks-PvdA wil die transitie voor mensen zo haalbaar mogelijk houden. Dat doet de partij enerzijds door in te zetten op het isoleren van huizen, en anderzijds door ervoor te zorgen dat huishoudens er financieel op vooruitgaan. Volgens Daan kan dit worden gerealiseerd door het minimumloon te verhogen en de belasting op arbeid te verlagen. Tegelijkertijd moeten mensen met veel vermogen meer gaan bijdragen. Op die manier ontstaat een eerlijker belastingstelsel waarin werken meer loont dan leven van vermogen. GroenLinks-PvdA wil dat de kosten van de klimaattransitie niet op de schouders van gewone mensen terechtkomen, maar dat deze rechtvaardig worden verdeeld.
Kwaliteit boven kwantiteit in de landbouw
De staat van de natuur staat onder druk, geeft Daan aan. Volgens veel ecologen gaat het niet goed met de natuur in Nederland, en dat baart hem zorgen. De biodiversiteitscrisis is volgens Daan een serieus probleem, omdat het hele ecosysteem daardoor uit balans kan raken. Wanneer bijvoorbeeld bestuivers zoals bijen verdwijnen, heeft dat direct gevolgen voor de voedselvoorziening. GroenLinks-PvdA vindt dat er beter gekeken moet worden naar de draagkracht van de industrie, de landbouw en de natuur. Daarbij hoort volgens Daan ook dat de veestapel zal moeten krimpen. Maar ook dat de focus meer moet liggen op kwalitatieve in plaats van kwantitatieve landbouw. Hij vindt dat Nederland zich moet afvragen of het land wel voor de hele wereld moet blijven produceren.
Boeren die bijdragen aan agrarisch natuurbeheer zouden volgens GroenLinks-PvdA een vergoeding moeten krijgen. Die vergoeding moet niet alleen bedoeld zijn voor de overgang naar een andere manier van werken, maar ook structureel worden voortgezet. Ook vindt de partij dat subsidies niet gebaseerd moeten zijn op hoeveel er wordt geproduceerd, maar op de kwaliteit van de productie en de bijdrage aan natuurherstel. Er moet dan ook worden gezorgd dat boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun producten. Dat is een verantwoordelijkheid van de hele keten, van producent tot supermarkt. Supermarkten en afnemers moeten volgens Daan nieuwe afspraken maken, zodat schoon en duurzaam produceren beter wordt beloond. Als dat niet vanzelf gaat, zouden daar desnoods bindende afspraken over gemaakt moeten worden. Hij benadrukt dat boeren niet voortdurend onder druk mogen worden gezet om meer te produceren. Veel boeren willen juist natuurinclusief werken, maar kunnen dat nu niet doen omdat het economisch niet uitkomt. Nederland moet volgens hem weer een koploper worden in duurzaam en natuurvriendelijk boeren.
De kosten van de huidige agro-industrie komen uiteindelijk bij iedereen terecht, zegt Daan. Zo wordt het schoonmaken van vervuild water nu grotendeels betaald met belastinggeld, terwijl dat geld ook kan worden ingezet om duurzamer te boeren. Hij stelt dat de grote bedrijven in de agro-industrie vaak het meeste verdienen, terwijl de boeren zelf geen eerlijke prijs krijgen.
Openbaar vervoer als basisrecht
Daan geeft aan dat GroenLinks-PvdA vindt dat ook het openbaar vervoer een basisvoorziening is. In Duitsland bestaat bijvoorbeeld een zogenoemd “klimaat-ticket”, waarmee reizigers voor een vast bedrag onbeperkt gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer. GroenLinks-PvdA wil dat er in Nederland ook een dergelijk ticket komt, waarmee mensen voor 59 euro per maand onbeperkt kunnen reizen. Op termijn zou de partij het openbaar vervoer zelfs gratis willen maken. Volgens Daan wordt vaak de vraag gesteld of het financieel haalbaar is om het openbaar vervoer goedkoper te maken. Die vraag hoort hij echter niet bij de aanleg van nieuwe snelwegen, terwijl die zichzelf ook niet terugverdienen. Het openbaar vervoer hoeft volgens hem geen winst te maken, maar moet worden gezien als een maatschappelijke voorziening waarin de samenleving mag investeren. Daarnaast benadrukt Daan dat het openbaar vervoer niet zomaar moet worden overgelaten aan nieuwe vervoerders. In Friesland leidt de komst van Qbuzz volgens hem tot uitval van lijnen, waardoor jongeren soms hun opleiding niet meer kunnen bereiken en ouderen moeite hebben om naar het ziekenhuis te reizen.
GroenLinks-PvdA wil de bezuinigingen van 300 miljoen euro op het streekvervoer terugdraaien en vindt dat provincies meer zeggenschap moeten krijgen over het openbaar vervoer in hun regio. Zo kunnen zij ingrijpen bij misstanden of het vervoer zelf organiseren, waardoor het openbaar vervoer betrouwbaar, betaalbaar en beschikbaar blijft voor iedereen, volgens Daan. Daarnaast benadrukt de partij dat er meer mogelijkheden voor openbaar vervoer moeten komen, zoals de aanleg van de Leylijn. Bereikbaarheid is volgens GroenLinks-PvdA van groot belang. Een extra spoorlijn kan mensen in staat stellen om te blijven wonen in hun eigen regio terwijl ze bijvoorbeeld hybride werken. De Leylijn kan zo bijdragen aan het behoud van lokale gemeenschappen en het versterken van de leefbaarheid in de noordelijke provincies. Bovendien kan een spoorlijn bedrijvigheid aantrekken naar deze regio’s, waardoor er meer banen ontstaan en er daadwerkelijk in de regio wordt geïnvesteerd. Tegelijkertijd versterkt een treinrails ook het onderliggende openbaar vervoernetwerk, waardoor het gehele OV-systeem in de regio robuuster en toegankelijker wordt.
Balans tussen werk en winst
Plannen om werken meer te laten lonen zijn volgens Daan tweeledig. Enerzijds wil GroenLinks-PvdA de belasting op arbeid verlagen, terwijl winsten boven de 250.000 euro juist zwaarder belast zullen worden. Het midden- en kleinbedrijf wordt hierdoor niet geraakt, maar grote bedrijven wel. Volgens Daan is dit nodig, omdat de winstbelasting de afgelopen jaren alleen maar is gedaald, terwijl de inkomstenbelasting is gestegen. Dat zorgt volgens Daan voor een oneerlijke verdeling. Daarnaast pleit de partij voor een groot loonakkoord tussen werkgevers, vakbonden en werknemers om afspraken te maken over fatsoenlijke lonen. Het minimuminkomen moet volgens GroenLinks-PvdA naar 18 euro per uur, en ook uitkeringen moeten hieraan gekoppeld worden. Zo ontstaat een sociaal vangnet voor mensen die tijdelijk minder verdienen, waarbij de overheid garant staat.
Het loonakkoord kan volgens Daan ook betrekking hebben op de duur van de werkweek. Door de toenemende vraag naar vrijwilligerswerk en mantelzorg is een 36- of 40-urige werkweek soms niet passend. Er zou daarom mogelijk ruimte moeten komen voor 32-urige werkweken. Tegelijkertijd moet worden gekeken naar de krappe arbeidsmarkt en welke sectoren nog duurzaam in Nederland kunnen blijven. Sommige sectoren die voornamelijk afhankelijk zijn van arbeidsmigratie zouden wellicht kunnen verdwijnen.
Anderzijds richt GroenLinks-PvdA zich op het toeslagenstelsel. Onzekerheid over toeslagen kan ertoe leiden dat mensen bij een kleine inkomensstijging ineens geen recht meer hebben. Daarom wil de partij het systeem veranderen en een “standaarduitkering” invoeren. Huurtoeslag moet op termijn worden afgeschaft en kinderopvangtoeslag wordt vervangen door volledig gratis kinderopvang. Andere toeslagen worden samengevoegd in een uitkering die voor iedereen beschikbaar is, waardoor problemen met terugvordering verdwijnen. Het aanvragen van toeslagen komt te vervallen, en er ontstaat een basiskorting op de belasting voor werkenden en een “standaarduitkering” voor mensen die niet werken.
Belastingontwijking door multinationals moet volgens Daan hard worden aangepakt. Dit zal internationaal geregeld moeten worden, omdat samenwerking tussen landen nodig is om effectief te zijn. GroenLinks-PvdA pleit daarom voor een internationale winstbelasting. Dat is geen eenvoudige opgave, maar volgens Daan is dit de richting waarin gezocht moet worden. Daarnaast bestaan er ook constructies in Nederland, zoals brievenbusfirma’s, waarvoor geen plek zou moeten zijn. Bedrijven die zich daadwerkelijk in Nederland willen vestigen moeten dat wel kunnen. Er moet volgens de partij dan wel goed worden gekeken naar netcongestie. Nederland moet zichzelf aantrekkelijker maken voor echte investeringen en werkgelegenheid, terwijl tegelijkertijd misbruik door fiscale constructies wordt voorkomen.
Investeren in vrede en mensenrechten
Nederland moet zich volgens Daan inzetten voor vrede, mensenrechten en internationale rechtvaardigheid. Als je staat voor solidariteit, moet je volgens GroenLinks-PvdA ook solidair zijn met wat er in de wereld gebeurt. Het huidige kabinet heeft miljarden bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking. GroenLinks-PvdA wil juist investeren om de situatie in andere landen te verbeteren en daarmee ook het eigen land te versterken. Een wereld waarin vrede heerst is volgens de partij ook in ons eigen belang. Mensen vluchten niet zomaar, maar omdat ze worden bedreigd door oorlog of omdat de omstandigheden slecht zijn. Het westen heeft veel welvaart te danken aan deze landen, en daarom is het volgens Daan vanzelfsprekend dat Nederland bijdraagt aan hun ontwikkeling. Berekeningen van het Centraal Planbureau laten bovendien zien dat gezinnen er met beleid dat op solidariteit gericht is het meest op vooruitgaan. Sociale politiek is dus belangrijk, zowel in Nederland als in het buitenland.
GroenLinks-PvdA wil daarnaast een menselijk migratiebeleid. Dat betekent dat niemand meer buiten hoeft te slapen, zoals nu gebeurt in Ter Apel. Mensen die geen aanspraak maken op asiel moeten worden tegengehouden aan de Europese buitengrenzen. Dit gaat vanaf juni 2026 geregeld worden vanuit het Europese Migratiepact waar de Europese Unie overeenstemming over heeft bereikt. Er moet grip komen op asielmigratie en mensen die wél in Nederland mogen komen, moeten goed verspreid worden door het land. De partij steunt daarom de spreidingswet. Tegelijkertijd moet er ook controle zijn op arbeidsmigratie. Vaak worden grote winsten gemaakt op het werk van arbeidsmigranten, en als zij hun baan verliezen, komen ze op straat te staan, wat in Nederland niet acceptabel is. Dit roept volgens Daan de vraag op of bedrijven die uitsluitend afhankelijk zijn van arbeidsmigranten nog wel een plaats zouden moeten hebben in Nederland.
Afsluiting
Op het moment dat je wilt stemmen op vooruitgang, betaalbaar wonen, voor goed geregelde zorg, voor het oplossen van de klimaatproblematiek, dat je energierekening omlaag kan, dat grote vervuilers meer betalen en dat het openbaar vervoer betaalbaar wordt, stem dan GroenLinks-Partij van de Arbeid.
De volledige aflevering is terug te luisteren via onze uitzending gemist optie. In de volgende aflevering van Leeuwarden Stemt is Luciënne Boelsma-Hoekstra van CDA in de uitzending. Luister deze aflevering vrijdag 24-10 van 17:00 tot 18:00 op Omroep Leeuwarden.
