“10 nieuwe steden, maar toch ook ruimte voor natuur en klimaat” – D66 bij Leeuwarden Stemt

D66 wil zich deze verkiezingen uiteraard weer focussen op onderwijs en wetenschap. Maar ook andere ideen, zoals het 10-stedenplan en zorginnovatie komen vaak voorbij. Jan Teake (Yarnick) Pander van D66 legt bij Leeuwarden Stemt de plannen uit. Waarom moet het stemrecht naar 16 jaar? Hoe werkt preventie in de zorg? En wat is een ‘doorbraakminister’? De volledige aflevering is terug te luisteren via de website. Een samenvatting inclusief beelden is terug te zien op YouTube. Let op: er zijn tot en met 27 oktober er extra uitzendingen van Leeuwarden Stemt op maandag tussen 18:00 en 19:00 bij Omroep Leeuwarden.

Jan Teake Pander (Yarnick) is fractiemedewerker bij D66. Daarnaast is hij met zijn 23 jaar de jongste kandidaat op de lijst. Hij was in de provincie al verkiesbaar, en heeft ervoor gekozen zich ook voor de Tweedekamerverkiezingen aan te melden. De ideiologie van D66 ligt volgens Yarnick bij sociaal-liberalisme, waarbij vrijheid hand in hand gaat met verantwoordelijkheid. Yarnick licht toe dat de partij zich richt op vijf doorbraken. Klimaat en onderwijs zijn daarbij bekende pijlers, maar ook economie van morgen, innovatie en duurzaamheid krijgen volop aandacht. Het 10-stedenplan is een belangrijk onderdeel van het plan, net als de energietransitie. 

Vernieuwing van de democratie

Volgens D66 moet de Eerste Kamer worden afgeschaft. De partij is van mening dat het niet nodig is om een eerlijke, transparante en goed functionerende democratie te waarborgen. D66 vindt dat één politiek orgaan, de Tweede Kamer, voldoende is om politieke besluiten te nemen. Wel pleiten ze ervoor het aantal zetels in de Tweede Kamer te verhogen, zodat het werk dat nu door de Eerste Kamer wordt gedaan niet verloren gaat. De huidige taak van de Eerste Kamer is voornamelijk controlerend, maar D66 ziet liever een ‘kennis gebaseerd’ systeem. Dit systeem moet zich richten op de juridische en technische toetsing van wetten. Daarnaast wil D66 de kiesgerechtigde leeftijd verlagen naar 16 jaar. Yarnick merkt op dat jongeren politiek vaak oninteressant vinden, omdat ze het gevoel hebben dat er niet naar hen wordt geluisterd en dat ze er niet echt bij horen. Volgens hem kan dit veranderen als jongeren actief worden betrokken. Jongeren dragen volgens Yarnick al bij aan de maatschappij, bijvoorbeeld via belastingen en btw, en verdienen daarom ook inspraak in politieke beslissingen.

Wat betreft referenda wil D66 dat burgers weer de mogelijkheid krijgen om besluiten van het kabinet te kunnen tegenhouden. De partij werkte in het verleden mee aan de afschaffing van het raadgevend referendum, omdat die vorm te vrijblijvend was en er weinig met de uitslagen werd gedaan. Nu pleiten ze voor een bindend referendum, zodat de uitslag daadwerkelijk gevolgen heeft. Dit voorkomt volgens D66 eindeloze discussies over de waarde van de stem van het volk en versterkt de democratische betrokkenheid.

Een belangrijk punt voor de democratie is het hebben van goede informatie. D66 ziet de publieke omroep als de betrouwbaarste bron van informatie en onafhankelijke journalistiek. Yarnick legt uit dat het belangrijk is dat er niet op de omroep wordt bezuinigd, omdat betrouwbare journalistiek cruciaal is in een tijd van desinformatie. Door te investeren kan de omroep onafhankelijk blijven en een stabiele bron van informatie voor de samenleving zijn.

Veiligheid in een verbonden wereld

D66 wil het aantal agenten uitbreiden en de digitale wendbaarheid van Nederland verbeteren. Yarnick legt uit dat veel servers van Nederlandse organisaties momenteel in Amerika staan, wat vragen oproept over betrouwbaarheid en de bescherming van persoonlijke gegevens. Volgens de partij moeten burgers baas blijven over hun eigen data, wat D66 omschrijft als “baas over je eigen bits”. Dat betekent dat mensen zelf moeten kunnen bepalen welke gegevens worden verzameld en wat ermee gebeurt, in plaats van dat bedrijven deze data beheren.

Een belangrijk aspect hierbij is Europese samenwerking. Grote techbedrijven verzamelen en verkopen veel data, en Nederland alleen heeft onvoldoende invloed om dit effectief tegen te houden. Yarnick benadrukt dat door Europese regelgeving bedrijven kunnen worden beperkt. Data van Europese burgers mag bijvoorbeeld niet zomaar worden verwerkt door buitenlandse bedrijven die zich niet aan de regels houden. Daarnaast wil D66 dat het geven van toestemming voor het gebruik van persoonlijke gegevens niet makkelijk ‘weggeklikt’ kan worden via een knopje door middel van cookies. Burgers moeten bewust keuzes maken over hun gegevens, zodat ze actief controle hebben over wat wordt gedeeld. Yarnick erkent dat dit proces tijd kost. Alleen Europese samenwerking kan dit goed afdwingen en bedrijven dwingen zich aan de regels te houden. Door dit te organiseren, wil D66 de privacy van burgers beschermen en tegelijkertijd de digitale veiligheid vergroten.

Slimme steden en duurzame bouw

D66 wil het woningaanbod in Nederland uitbreiden en tegelijkertijd aandacht blijven houden voor duurzaamheid en leefbaarheid. Een opvallend punt in het programma is het plan om tien nieuwe steden te ontwikkelen. Het gaat daarbij niet per se om tien volledig nieuwe locaties; het kan ook betekenen dat bestaande steden worden uitgebreid of dat er nieuwe woonvormen ontstaan, zoals het splitsen van woningen of het samenwonen van studenten. De schaal van de steden kan variëren van een nieuw Almere of Amsterdam tot kleinere plaatsen zoals Stavoren. Het uitbreiden van het woningaanbod stuit op uitdagingen, zoals het huidige ‘stikstofdossier’ dat de bouw belemmert. Tegelijkertijd wil D66 boeren perspectief bieden en stimuleren dat zij op een duurzamere manier kunnen boeren. Het doel is niet primair het krimpen van de veestapel, maar veranderingen in het verdienmodel van boeren kunnen dit op termijn tot gevolg hebben. Voorbeelden zijn kortere ketens en het aanleggen van boerderijbossen, die niet alleen de duurzaamheid van de landbouw verbeteren, maar ook bijdragen aan biodiversiteit. D66 wil hiermee zowel boeren als het milieu ondersteunen, waarbij de krimp van de veestapel een logisch gevolg is van andere duurzame stappen.

Naast woningbouw houdt D66 rekening met netwerkcongestie en andere infrastructurele vraagstukken. Het huidige systeem van bezwaarprocedures belemmert de voortgang van woningprojecten. Procedures kunnen maanden duren, waardoor woondossiers stil komen te liggen. D66 wil dit proces aanpassen zodat Nederland niet langer in hoger beroep gaat tegen burgers en burgers beter worden meegenomen in de besluitvorming.  Een concreet instrument dat D66 wil inzetten, is de rijksgrondfaciliteit. Dit systeem biedt gemeenten en de rijksoverheid de mogelijkheid om eenvoudig op hun eigen grond woningen te bouwen. Zo komt de financiering niet automatisch terecht bij vastgoedondernemers, maar kan de overheid zelf investeren in woningbouw. Volgens Yarnick gaat het om een bedrag van ongeveer twee miljard euro. 

Bereikbaarheid voor iedereen

Op het gebied van mobiliteit wil D66 een Nederlandpas invoeren. Met deze pas kunnen mensen voor een vast bedrag tijdens de spits reizen, verspreid over heel Nederland. Het is vergelijkbaar met een OV-kaart die kan worden opgeladen en biedt de mogelijkheid om goedkoper te reizen in de spits. De exacte hoogte van de korting hangt af van samenwerking tussen verschillende partijen. Daarnaast vindt D66 het belangrijk dat regio’s beter bereikbaar worden. Het verbeteren van bereikbaarheid, bijvoorbeeld via de Lelylijn, is een prioriteit. De lijn moet het noorden beter aansluiten op de rest van het land en bijdragen aan talentbehoud en economische ontwikkeling, zoals het uitbreiden van Campus Fryslan. De planning van de Lelylijn voorziet nu in een start in 2035 met voltooiing in 2050, maar D66 streeft naar een versnelling richting 2040.

Toeslagen of een basisbedrag voor overzicht?

D66 vindt het huidige toeslagensysteem verouderd en te complex, wat in het verleden heeft geleid tot problemen zoals de ‘toeslagenaffaire’. De partij streeft naar een transparantere en eenvoudigere overheid, en wil dit ook terugzien in het toeslagensysteem. Een mogelijk alternatief is het invoeren van een basisbedrag voor alle Nederlanders. Dit maakt het systeem overzichtelijker en gemakkelijker te begrijpen. Voor mensen die nu recht hebben op toeslagen verandert er in principe niets, maar het basisbedrag kan administratieve fouten en ingewikkelde terugvorderingen verminderen. Bij het huidige systeem kan iemand aan het eind van het jaar bedragen moeten terugbetalen als blijkt dat er geen recht op was. Het geven van een basisbedrag lost dit niet volledig op, maar vereenvoudigt de regeling aanzienlijk en maakt het voor burgers makkelijker om te begrijpen waar ze recht op hebben.

Preventie en innovatie 

De gezondheidszorg is voor elke partij een moeilijke maar belangrijke uitdaging gedurende deze verkiezingen. D66 legt sterk de nadruk op preventie. De partij wil bijvoorbeeld dat jeugdzorg meegroeit tot na je 18e, zodat preventie en behandeling hand in hand gaan. Preventieplannen kunnen bijvoorbeeld schoolsport en gezond eten omvatten, wat belangrijk is in een wereld met toenemende obesitas. Yarnick geeft aan dat D66 wil dat bezuinigingen op zorg zo veel mogelijk worden voorkomen. Er moet juist worden ingezet op innovatie die de zorg efficiënter, goedkoper en effectiever maakt. Technologie zoals AI moet een aanvulling zijn, niet de basis. Dit kan ervoor zorgen dat zorgverleners meer tijd hebben voor patiënten en de administratie vermindert. Inclusieve zorg is eveneens belangrijk. Door onderscheid in te maken tussen genders en etniciteit bijvoorbeeld, kan de zorg beter aansluiten bij de behoeften van verschillende groepen en ziektes bij specifieke doelgroepen niet over het hoofd zien.

Het stokpaardje van D66: onderwijs en wetenschap

Een van de stokpaardjes van D66 is het onderwijs. Zij zetten sterk in op onderwijs en wetenschap. Tijdens deze verkiezingen is er veel aandacht voor de kwaliteit van lerarenopleidingen en het aantrekkelijker maken van het beroep. Bezuinigingen moeten hiervoor worden teruggedraaid, omdat goede leraren essentieel zijn voor de ontwikkeling van de volgende generatie. Het lerarentekort is nijpend en kan niet alleen via hogere salarissen worden opgelost. D66 wil scholen en leraren meer vrijheid geven om onderwijs vorm te geven, binnen duidelijke kaders. Streng toezicht op onderwijskwaliteit blijft belangrijk, maar de invulling van hoge eisen kan door de scholen zelf worden bepaald. Zo wil de partij zorgen voor gelijke kansen voor alle leerlingen, terwijl scholen ruimte hebben om hun onderwijsaanpak aan te passen aan hun specifieke situatie.

Energietransitie en techniek

De partij wil zorgen voor meer betaalbare en groene energie afkomstig van eigen bodem. Betaalbaarheid gaat daarbij niet alleen om de opwekking, maar ook om subsidies voor burgers, bijvoorbeeld voor zonnepanelen. Verduurzaming moet vooral gericht zijn op zonne- en windenergie, maar de druk op het elektriciteitsnet is een belangrijk aandachtspunt. Volgens Yarnick ligt het probleem niet alleen bij de hoeveelheid opgewekte energie, maar ook bij het verbruik. Vooral regio’s kunnen te maken krijgen met netcongestie, wat in de winter kan leiden tot stroomuitval. Daarnaast is er dringend behoefte aan extra technisch personeel om de energietransitie mogelijk te maken. D66 wil het eenvoudiger maken voor mbo’ers uit heel Europa om in Nederland aan de slag te gaan. Dit is nodig omdat er nu onvoldoende kennis en capaciteit in Nederland aanwezig is. Investeringen in onderwijs zorgen op de lange termijn voor een grotere nationale kennisbasis, maar op korte termijn is buitenlandse expertise cruciaal om het tekort op te vangen.

Gebouwenpaspoort

Een belangrijk onderdeel van de circulaire economie is het invoeren van een gebouwenpaspoort. Dit overzicht bevat alle materialen die bij de bouw zijn gebruikt en waar deze zich bevinden. Op lange termijn kan dit helpen om materialen te hergebruiken wanneer een gebouw gesloopt wordt. Voor een klein land als Nederland is hergebruik van materialen effectiever dan steeds nieuwe grondstoffen importeren. 

Natuur en boeren in balans

D66 zet in op een nationaal vergroeningsoffensief om dorpen, wijken en steden hittebestendiger te maken. Het vergroenen van stedelijke gebieden helpt niet alleen tegen hitte, maar draagt ook bij aan het vasthouden van warmte in koudere steden zoals Leeuwarden. Daarnaast speelt waterbeheer een belangrijke rol; stilstaand water kan de temperatuur in steden verhogen en moet daarom efficiënt worden afgevoerd. D66 wil dat water een eerlijke prijs krijgt, zodat verspilling wordt ontmoedigd, terwijl normaal gebruik geen prijsstijging ervaart. Daarnaast wil de partij ruimte maken voor zowel boeren als natuur, bijvoorbeeld via voedselbossen. Dit zijn combinaties van landbouw en natuur, waarbij boerenproductie en biodiversiteit hand in hand gaan. Overleg met de landbouwsector is cruciaal, omdat veel natuur al plaatsvindt op boerenland. 

Samenwerken voor veiligheid en migratie

Europese samenwerking is belangrijk voor D66. Op korte termijn moet Europa een sterkere positie binnen de NAVO krijgen, terwijl op de lange termijn wordt gestreefd naar een Europese krijgsmacht. Op het gebied van migratie wil D66 een eerlijker en menselijker systeem. Het huidige systeem werkt volgens de partij onvoldoende.  De grote opvangcentra functioneren vaak niet menselijk, en mensen worden soms in situaties geplaatst die hen verder in de problemen brengen. Yarnick geeft aan dat de partij een eerlijke verdeling van migranten over Europa, niet alleen via de spreidingswet, maar door een breed Europees systeem met Europese screening. Dit maakt integratie makkelijker en ondersteunt zowel de migranten als de Nederlandse samenleving. Het gaat er volgens Yarnick niet om dat regels strenger moeten worden, maar dat het systeem daadwerkelijk effectief is.

Daarnaast wil D66 dat Oekraïne versneld kan toetreden tot de Europese Unie. Hoewel Oekraïne op dit moment nog niet volledig gereed is, zijn er al belangrijke hervormingen doorgevoerd, zoals aanpassingen in het rechtsstelsel en bescherming van minderheden. Als Oekraïne de kans krijgt om verder te werken aan deze hervormingen, kan een versnelde toetreding mogelijk worden gemaakt. D66 benadrukt dat niet iedereen automatisch deel kan uitmaken van Europa, maar dat iedereen die zich Europeaan voelt, de mogelijkheid moet krijgen om zich aan te sluiten bij de EU.

Doorbraakministers en burgerbetrokkenheid

D66 wil een overheid die dichter bij mensen staat en hen actief betrekt bij besluitvorming. Veel burgers voelen zich nu niet gehoord en hebben weinig vertrouwen in de politiek. Volgens de partij begint het herstel van dat vertrouwen met luisteren. Dit kan zowel op landelijk niveau als lokaal, bijvoorbeeld door laagdrempelig contact met raadsleden. Daarnaast wil D66 doorbraakministers aanstellen, die niet gebonden zijn aan één ministerie maar thema’s aanpakken die meerdere sectoren raken. Voorbeelden zijn stikstof en woningbouw, waar oplossingen samenwerking over ministeries heen vereisen. 

Afsluiting 

Yarnick benadrukt dat het interessant kan zijn om te stemmen op basis van persoonlijke overeenkomsten binnen een partij. Zo kun je iemand vinden die veel op jou lijkt of zich sterk inzet voor de thema’s die jij belangrijk vindt. Binnen de partij kun je zo aangeven welke onderwerpen prioriteit hebben. De website www.stemjong.nl biedt hiervoor hulpmiddelen, zoals leeftijdsgegevens, zetelpeilingen, sociale media en links naar partij websites. Zo kunnen kiezers inzicht krijgen in waar iemand voor staat en persoonsgericht stemmen, waardoor de keuze dichter bij hun eigen waarden en interesses ligt.

De volledige aflevering is terug te luisteren via onze uitzending gemist optie. In de volgende aflevering van Leeuwarden Stemt is Berend de Boer van de SGP in de uitzending. Luister deze aflevering vrijdag 17-10 van 17:00 tot 18:00 op Omroep Leeuwarden.