“Waar mensen zijn is afval”

Thuis kun je afval scheiden. Op NHL-Stenden kon dat lange tijd niet. Tot voor kort. Onderzoekers wilden weten of afval beter wordt gescheiden als je daar op school de kans toe krijgt. Inmiddels staan er twee statiegeldmachines in de school. Je kunt het statiegeld terugvragen via een Tikkie, of doneren aan de Waddenvereniging.

Thuis lever je een leeg blikje in bij de supermarkt. Maar een blikje uit de kantine op school? Daar zit ook statiegeld op, maar het kan alleen maar de prullenbak in. Dat vonden onderzoekers van NHL-Stenden vreemd. Zeker omdat de school al langer inzet op duurzaamheid. Zo heeft de school energielabel A, is er veel aandacht voor duurzaam onderwijs, en zijn er meer dan 35 onderzoeksgroepen die werken aan een duurzamere toekomst. Een van die groepen is ‘Duurzaamheid in Horeca en Toerisme’, onder leiding van lector Elena Cavagnaro. Marie Hartmann, junior onderzoeker duurzaamheid binnen de onderzoeksgroep van Elena, heeft haar bachelor van de Hotelschool van NHL Stenden en master Sustainable Entrepreneurship van de RUG en doet onderzoek bij de Hospitality-groep. Door haar blik op horeca viel het haar op dat verpakkingen uit de kantine niet gerecycled konden worden. Dat was het begin van een onderzoek naar hoe dat wél kon. 

Recycle contaminatie 

Sinds februari 2024 kun je op NHL-Stenden blikjes en flesjes recyclen. En sinds 2 juni 2025 staan er twee statiegeldmachines in de school. Maar voordat het zover was, moest er eerst veel worden uitgezocht. Marie Hartmann , junior onderzoeker duurzaamheid binnen de onderzoeksgroep van Elena, onderzocht eerst andere opties. Ze begon met tellen. Hoeveel blikjes komen er eigenlijk in het kantine-afval terecht? Om daarachter te komen haalde Marie steeds opnieuw de vuilnisbakken leeg. Ze telde de flesjes en blikjes een voor een. Toen de cijfers duidelijk waren, plaatste ze een recycle-bak naast de gewone afvalbakken. Zo kregen mensen de keuze om te recyclen. En ja, er kwamen blikjes en flesjes in. Maar slechts 10% van de inhoud was recyclebaar. De rest was gewoon afval. Dit probleem zie je in heel Nederland, bijvoorbeeld bij glas-, papier- of kledingcontainers. In woonwijken komt die vervuiling vaak doordat recyclen gratis is en restafval geld kost. Maar bij NHL-Stenden speelde iets anders. De recycle-bak leek te veel op een gewone vuilnisbak. En dat is een probleem, want statiegeld Nederland accepteert alleen schone zakken met alleen maar flesjes en blikjes. 

Product design 

“Ogen zijn belangrijker dan je oren. Wat je ziet geeft je hersenen een veel meer indringende boodschap dan wat je hoort” zegt Elena. Als mensen iets zien dat lijkt op een prullenbak, dan gooien ze er afval in. Daarom is het ontwerp belangrijk. Omgevingspsychologie en product design moeten samenwerken. Statiegeld Nederland gaf aan dat hun bakken niet aangepast konden worden. Marie ging daarom op zoek naar een andere oplossing. Eerst hing ze een poster met een aarde en smiley’s aan de bak. Maar dat hielp niet. Nog steeds zat de bak voor 90% vol met gewoon afval. Toen kwamen de kratten. Op de bodem van elke krat werd een leeg blikje gelijmd. Zo werd in één oogopslag duidelijk waarvoor het bedoeld was. Mensen herkennen dit van thuis: blikjes en flesjes gaan in een krat, restjes eten niet. En het werkte. Sinds de kratten er staan, worden er veel meer flesjes en blikjes ingeleverd. Dat succes leidde tot een pilot. Statiegeld Nederland plaatste twee statiegeldmachines op de campus. “Het grappige is dat wij kunnen bijhouden hoeveel blikjes en flesjes er worden ingeleverd per machine, en waar deze vandaan komen” zegt Marie. De machine accepteert ook buitenlandse verpakkingen. Glazen flessen moeten apart worden ingeleverd, omdat de machine plastic en blik platdrukt. Zo worden de statiegeldvuilniszakken zo efficiënt mogelijk gevuld en gaan als zij vol zijn, mee naar de groothandel Hanos. Inmiddels zijn de kratten aangepast aan het interieur van de kantines en het hotel. De machines en kratten blijven voorlopig in gebruik. “Het uiteindelijke doel is om een verpakkingsvrije school te hebben” zegt Elena, “maar dat wordt nog wat lastiger, want we zijn de verpakte spullen allemaal zo gewend”. 

Blijven leren 

Het doel van dit onderzoek was niet om mensen nieuw gedrag aan te leren. Het ging er juist om dat wat mensen thuis al doen, ook op school mogelijk te maken. Studenten, de werknemers of werkgevers van de toekomst, kunnen zo zien dat simpele oplossingen al verschil maken. Het gaat om het bieden van een optie, zonder iemand iets op te leggen. En vaak past gedrag zich dan vanzelf aan. De recycleopties worden binnenkort ook ingevoerd op de andere NHL-Stenden-locaties, zoals op Terschelling en in Emmen. Marie blijft doorgaan met haar onderzoek. “Ik vond duurzaamheid altijd al een interessant thema”. Na haar bachelor Hotelschool en master Sustainable Entrepreneurship past onderzoek doen bij de Hospitality-groep goed bij haar. En het statiegeld? Dat kan je uit laten betalen in een tikkie, of gaat naar de Waddenvereniging in Harlingen. Zo kan elk ingeleverd blikje een beetje bijdragen.